Czołgi

Choć wojna w Ukrainie pokazuje, że nawet najnowocześniejszy pancerz nie zapewnia ochrony przed dronami, Polska inwestuje miliardy w setki czołgów. Czy budujemy armię według reguł konfliktu, który odchodzi już do historii?

Polska konsekwentnie buduje jedne z największych sił pancernych w Europie – niebawem będziemy mieli 726 amerykańskich i koreańskich maszyn, niezależnie od nadal wykorzystywanych Leopardów (i pozostałych pojazdów starszych typów). (…) Rzecz w tym, że inwestycje te realizowane są w czasie, gdy na ukraińskim froncie coraz trudniej zobaczyć klasyczne natarcia dużych zgrupowań pancernych. Obraz tej wojny zdominowały bowiem niewielkie bezzałogowce. Drony rozpoznawcze wykrywają ruch wojsk, maszyny FPV atakują pojazdy, a amunicja krążąca razi cele na większych odległościach. Czołg wart miliony dolarów może zostać uszkodzony lub zniszczony przez wielokrotnie tańszego przeciwnika. Szczególnie narażone bywają słabiej chronione powierzchnie górne, układy napędowe i elementy wyposażenia zewnętrznego.

(…) Stąd popularna teza: skoro niewielki bezzałogowiec może unieruchomić nowoczesny czołg, to inwestowanie ogromnych pieniędzy w kolejne bataliony pancerne jest anachronizmem. Brzmi przekonująco, ale w takim myśleniu kryje się zasadniczy błąd. Skuteczność środka służącego do niszczenia określonej kategorii uzbrojenia nie oznacza automatycznie, że samo uzbrojenie przestało być potrzebne. Przecież pojawienie się pocisków przeciwlotniczych nie doprowadziło do rezygnacji z samolotów. Zmusiło natomiast lotnictwo do zmiany taktyki, wyposażenia i sposobów przełamywania obrony przeciwnika.

Z czołgami dzieje się dziś coś podobnego.

Dronami nie da się zająć terenu

Wojna w Ukrainie pokazała, jak skutecznie można sparaliżować przeciwnika za pomocą bezzałogowców. Nieustanna obserwacja utrudnia koncentrację oddziałów, ataki na logistykę ograniczają możliwości prowadzenia walki, a pojazdy opancerzone muszą działać ostrożniej i częściej z ukrycia.

Na wielu odcinkach frontu czołgi wykorzystuje się jako mobilne stanowiska ogniowe, strzelające z dystansu, niekiedy ogniem pośrednim. Transportery opancerzone i bojowe wozy piechoty służą zaś przede wszystkim do dostarczania żołnierzy możliwie blisko pozycji przeciwnika. To istotne zadania, ale ograniczające potencjał wojsk zmechanizowanych i pancernych.

Tyle że istnieje zasadnicza różnica między powstrzymywaniem przeciwnika a przejmowaniem kontroli nad terenem.

Dron może zniszczyć stanowisko karabinu maszynowego, unieruchomić pojazd albo odciąć drogę zaopatrzenia. Nie zajmie jednak okopu, nie przeszuka zabudowań i nie utrzyma zdobytej miejscowości. Do tego potrzebna jest piechota. A piechota prowadząca działania zaczepne potrzebuje osłony, mobilności i wsparcia ogniowego.

Właśnie tutaj ujawniają się zalety sprzętu ciężkiego. Czołg potrafi przemieszczać się w trudnym terenie, chronić załogę przed wieloma zagrożeniami i niszczyć umocnione stanowiska ogniem bezpośrednim. Jego armata zapewnia siłę rażenia, której niewielkie drony FPV nie są w stanie zastąpić. Oczywiście pociski przenoszone przez większe bezzałogowce też mogą powodować potężne zniszczenia, lecz nie zapewniają identycznej kombinacji ognia, ochrony i mobilności.

Aby z tej kombinacji skorzystać, trzeba najpierw ograniczyć przewagę dronową przeciwnika. Zniszczyć lub obezwładnić jego środki rozpoznania, zakłócić łączność, zwalczać operatorów i zapewnić nacierającym oddziałom własną osłonę. Dopiero wtedy można wprowadzić pojazdy opancerzone, wspierające piechotę w przełamywaniu obrony.

Taka sekwencja działań nie jest wyłącznie teoretycznym postulatem. Ukraińcy sprawdzili ją niedawno w praktyce.

„Vivaldi”, czyli powrót manewru

Znamy już coraz więcej szczegółów na temat zakończonej niedawno ukraińskiej operacji „Vivaldi”, prowadzonej przez 3. Korpus Armijny pod dowództwem gen. Andrija Biłeckiego. Działania rozpoczęte kilka miesięcy wcześniej na północy obwodu donieckiego miały powstrzymać rosyjskie postępy i odzyskać inicjatywę na kierunku łymańskim.

Według ukraińskiego dowództwa do połowy października odzyskano kontrolę nad 277 km kw. terenu. Mniejsza o „urobek terytorialny” – szczególnie interesujący jest sposób prowadzenia operacji. Ukraińcy nie ograniczyli się do atakowania rosyjskich pozycji dronami. Prowadzili działania przeciwko logistyce i systemowi rozpoznania przeciwnika, niszczyli bezzałogowce, a następnie wykorzystywali uzyskaną przewagę do działań piechoty oraz pododdziałów zmechanizowanych.

Biłecki opisał m.in. dwa udane natarcia zmechanizowane. Podczas jednego z nich cztery pojazdy opancerzone przekroczyły linię frontu, dostarczając piechotę w pobliże rosyjskich stanowisk operatorów dronów. W innym ukraińskie wozy wdarły się około 4,5 kilometra za rosyjskie linie, umożliwiając żołnierzom zaatakowanie stanowisk bezzałogowców. Zniszczenie części rosyjskiego systemu rozpoznania i rażenia pomogło osłabić obronę na tym odcinku.

Innym przykładem było wykorzystanie starych transporterów BTR, przebudowanych na bezzałogowe pojazdy przenoszące materiały wybuchowe, do niszczenia rosyjskich umocnień.

Nie była to zatem klasyczna operacja pancerna polegająca na rzuceniu do natarcia dziesiątek czołgów. Jej znaczenie polega na czymś innym: pokazuje, że nawet na froncie nasyconym dronami możliwe jest odzyskanie zdolności manewrowych, jeśli odpowiednio przygotuje się warunki działania sprzętu ciężkiego.

Ukraińcy chcą więcej czołgów!

Oczywiście jeden przykład nie dowodzi, że ukraińskie doświadczenia można bez przeszkód przenieść na skalę całej wojny. Lokalne powodzenie nie jest jeszcze receptą na przełamanie rozbudowanej obrony przeciwnika na szerokim froncie. Nie wiadomo też, czy równie skuteczne działania byłyby możliwe przeciwko lepiej przygotowanemu systemowi obrony przeciwlotniczej i antydronowej. Niemniej operacja „Vivaldi” podważa przekonanie, że drony definitywnie zakończyły epokę manewru.

Co znamienne, sami Ukraińcy zgłaszają zapotrzebowanie na większą liczbę czołgów, bojowych wozów piechoty i transporterów opancerzonych. Informacja ta pochodzi z dowództwa NATO koordynującego zachodnią pomoc wojskową. Powód? Ukraina straciła ogromne ilości sprzętu ciężkiego, a wieloletnie walki obronne i rozwój zdolności dronowych nie zastąpiły potencjału niezbędnego do prowadzenia działań manewrowych na większą skalę. Teraz, gdy próbuje odzyskać inicjatywę, niedobory pancerza stają się poważną przeszkodą. Ukraińcy nie odwracają się więc od sprzętu ciężkiego – przeciwnie, chcą go więcej, bo dostrzegają szansę na ponowne wykorzystanie jego ofensywnego potencjału.

Nie oznacza to jednak powrotu do dawnego sposobu prowadzenia wojny. Nie chodzi już wyłącznie o to, kto ma więcej czołgów, artylerii czy bezzałogowców. Kluczowa staje się zdolność połączenia wszystkich tych elementów w jeden sprawnie funkcjonujący system.

Drony mogą otworzyć drogę wojskom pancernym. Wojska pancerne mogą wykorzystać stworzoną w ten sposób szansę. Piechota zaś musi zająć i utrzymać teren. Bez współdziałania tych elementów nawet najbardziej nowoczesne uzbrojenie może okazać się niewystarczające.

Czołg potrzebuje własnego ekosystemu

Jakie wnioski płyną z tego dla Polski? Przede wszystkim konieczność odejścia od przekonania, że wartość wojsk pancernych można mierzyć liczbą posiadanych czołgów. Siedemset nowoczesnych maszyn to imponujący potencjał, ale jego rzeczywista wartość zależy od tego, czy będą zdolne do działania w warunkach podobnych do tych obserwowanych w Ukrainie.

Podstawą pozostaje odpowiednie zabezpieczenie samych pojazdów. Dodatkowe opancerzenie i osłony przeciwko dronom mogą ograniczać skutki niektórych trafień. Systemy aktywnej ochrony mają wykrywać zagrożenia i przeciwdziałać im, także przez fizyczne niszczenie nadlatujących pocisków. Równie ważne są środki walki elektronicznej, które mogą utrudniać pracę części dronów. Coraz większego znaczenia nabiera zdolność wykrywania i zwalczania niewielkich celów powietrznych, także za pomocą własnych bezzałogowców przechwytujących.

W tym kontekście istotne są różnice między kupowanymi przez Polskę wersjami sprzętu. Planowany K2PL ma otrzymać wzmocnione opancerzenie, aktywny system ochrony oraz dodatkowe zdolności przeciwdziałania dronom. To właściwy kierunek, wynikający również z doświadczeń ukraińskich. Trzeba jednak pamiętać, że większość zakontraktowanych dotychczas K2 reprezentuje wcześniejszą konfigurację K2GF.

Powstaje więc pytanie nie tylko o przyszłe wyposażenie nowych maszyn, lecz także o możliwości doposażenia już posiadanych pojazdów. Dotyczy to również Abramsów i Leopardów. Pancerne zakupy realizowane przez kilka lat nie mogą prowadzić do powstania floty, w której tylko część pojazdów będzie odpowiadała najnowszym wymaganiom pola walki.

Ale nawet najlepiej chroniony czołg nie powinien działać samotnie. Potrzebuje rozpoznania, wsparcia własnych dronów, osłony przeciwlotniczej, artylerii, piechoty oraz pododdziałów inżynieryjnych. Jak to u nas wygląda? Piszę o tym w dalszej części tekstu, który opublikowałem w portalu TVP. Info – oto link do tego materiału.

Nz. Polski Abrams na poligonie w Nowej Dębie/fot. własne

Zamach

Wrzucam zamieszczone na Facebooku wpisy dotyczące krakowskiego zamachu. Ad acta i dla zachowania ciągłości narracji.

Sobota popołudniu

Tragedia na krakowskim rynku sama w sobie jest przerażająca. Ale straszne jest również to, że niektórzy już wydali wyroki w tej sprawie i okopali się na swoich politycznych barykadach.

Kreml zaciera ręce, widząc, jak łatwo dajemy się napuszczać na siebie nawzajem. W chwili takiej próby sianie chaosu, spekulacje i szukanie politycznego paliwa to nic innego jak zdrada interesu narodowego. Zamknijmy usta domysłom, dajmy pracować służbom i okażmy szacunek ofiarom. Nie bądźmy pożytecznymi idiotami obcej agentury.

Wśród rannych jest policjant, który obezwładnił zamachowca. Choć postrzelony, doprowadził sprawę do końca, co można zobaczyć na filmie nagranym przez świadka. „Liczy się tylko odwaga”, tak skomentował postawę funkcjonariusza mój dobry kolega. Cytuję, bo sam nie znajduję lepszych słów.

Jeśli o czymś należy dziś mówić, jeśli o czymś nie wolno dziś milczeć, to właśnie o tej odwadze..

Sobota wieczorem

Zdarzało mi się oglądać ukraiński front z odległości kilkunastu kilometrów. Nocą. W czasach artyleryjskich nawał. Wyglądało to jak połączenie fajerwerków z burzą. Wojna widziana z takiej perspektywy jest zjawiskowa, na swój sposób piękna. Ciało reaguje na nią podnieceniem; poczucie grozy owszem, czasem wyłazi na wierzch, ale do pokonania ma grubą warstwę fascynacji.

Im bliżej, tym więcej fizycznie odczuwalnych doznań – „jeżdżenia” w jelitach, ścisku w gardle, czasem pulsującego bólu w skroniach wywołanego napięciem mięśni szyi. Człowiek zaczyna wtedy inaczej oddychać, serce przyśpiesza, zmysły się wyostrzają. Wciąż jest ten „wajbik”, ale zaczyna toczyć walkę ze strachem, którego lodowatą obecność czuć po linii krzyża. „Dasz radę!” mierzy się z drugim wewnętrznym głosem, który mówi ci „spierdalaj!”.

„No ale jak!?”, kontrolę przejmuje super ego. „Nie możesz!” Powinność, koledzy, wstyd – we łbie mieszkają się różne motywacje.

A potem, gdy jesteś już w epicentrum, tracisz poczucie czasu. Działasz niczym maszyna, obsesyjnie skupiając się na czynnościach, które pozwalają ci przeżyć. Świadomość – obecna w przebłyskach – na zmianę dręczy cię myślą „po chuj ja tu jestem!?”, i pragnieniem, by nastał już koniec. I drugim – by nie bolało, jeśli zabraknie ci szczęścia. Niekiedy jesteś już tak zmęczony, tak przebodźcowany, że nie chcesz już niczego poza końcem bez bólu.

Ale WIESZ co może się wydarzyć. Wybuch czy strzał nie jest dla ciebie zaskoczeniem. Możesz go przyjąć w niezgodzie lub całkowitej obojętności – niemniej bez zaskoczenia.

A gdy nie jesteś na wojnie, a w środku miasta, w turystycznej atrakcji, w kraju nieogarniętym przemocą. Wyluzowany, może nawet szczęśliwy, taki z motylami w brzuchu – i nagle wyrasta przed tobą gość z bronią. Mierzy, strzela – i rani lub zabija.

O ile to, co wyżej, pisałem z własnego doświadczenia, o tyle ostatnią sytuację mogę sobie co najwyżej wyobrazić. I gdy próbuję, chce mi się płakać. Bo to bardzo przygnębiające, że można kogoś tak potwornie zaskoczyć. W ułamku sekudy, bez ostrzeżenia, bez powodu, odebrać mu życie. Nie potrafię się z tym pogodzić…

I jeszcze ten krakowski rynek. Oswoiłem się ze śmiercią, ale ona zawsze była daleko – gdzieś w Iraku, Afganistanie czy w Ukrainie. A dziś stoi za progiem domu, podkopując jego egzystencjalne fundamenty. Ehh…

Niedziela

Sobotni atak na Rynku Głównym w Krakowie niemal natychmiast stał się pretekstem do działań dezinformacyjnych. Szczególnie wyraźnie widać to w przekazie Telewizji Republika. Choć brak jakichkolwiek przesłanek wskazujących na bezpośrednią koordynację przekazu stacji z ośrodkami na Kremlu, główne wątki pojawiające się na jej antenie w niepokojący sposób rezonują z celami rosyjskiej wojny informacyjnej.

W relacjach na żywo oraz w komentarzach publicystów TV Republika szybko pojawiła się teza o całkowitej bezradności służb. Prezes stacji Tomasz Sakiewicz twierdził na antenie, że na krakowskim Rynku „nie ma ani jednego policjanta”, ponieważ wszystkie siły rzekomo przerzucono do Warszawy. Przekaz ten stał w jawnej sprzeczności z faktami – to właśnie policjanci pełniący służbę w centrum miasta podjęli natychmiastową interwencję, w trakcie której dwóch funkcjonariuszy zostało rannych podczas obezwładniania napastnika.

Idźmy dalej. Zaproszeni do studia goście sugerowali, że strzelanina może być „obliczona na wywołanie zamieszania politycznego” w kontekście zaostrzającego się sporu o Trybunał Konstytucyjny. W przestrzeni medialnej związanej ze stacją zaczęły krążyć teorie, jakoby rząd zamierzał wykorzystać dramatyczne wydarzenia jako pretekst do wprowadzenia stanu wyjątkowego, ograniczenia swobód obywatelskich, a w konsekwencji – zablokowania nadchodzącego Marszu Niepodległości.

Jednocześnie, zanim służby oficjalnie potwierdziły tożsamość 24-letniego sprawcy, obywatela Polski Michała O., na antenie podsycano spekulacje o udziale obcokrajowców. W kolejnych godzinach ostrze krytyki skierowano natomiast w stronę szefa MSWiA Marcina Kierwińskiego, oskarżając go o manipulację po jego wypowiedzi na temat skrajnie prawicowych fascynacji zatrzymanego.

Eksperci zajmujący się bezpieczeństwem informacyjnym od lat zwracają uwagę, że współczesna rosyjska dezinformacja rzadko opiera się na tworzeniu od zera całkowicie fikcyjnych historii. Znacznie skuteczniejszą metodą Kremla jest wykorzystywanie realnych kryzysów i podsycanie już istniejących w danym społeczeństwie podziałów. Z tej perspektywy narracja prezentowana przez TV Republika wykazuje wyraźną zbieżność z interesami rosyjskiej propagandy w trzech kluczowych obszarach.

Po pierwsze, uderza w zaufanie obywateli do własnego państwa. Budowanie obrazu chaosu, paraliżu służb i rzekomego braku policji na ulicach bezpośrednio służy wywoływaniu paniki oraz poczucia, że polskie instytucje nie są w stanie zagwarantować podstawowego bezpieczeństwa.

Po drugie, wpisuje się w rosyjską opowieść o głębokim kryzysie ustrojowym w Polsce. Rosyjskie media państwowe jeszcze przed sobotnim atakiem przedstawiały konflikt wokół Trybunału Konstytucyjnego jako „próbę zamachu stanu” i dowód na postępujący rozkład państwa. Łączenie krwawej strzelaniny z rzekomymi planami wprowadzenia stanu wyjątkowego jedynie wzmacnia ten przekaz.

Po trzecie wreszcie, natychmiastowe przekierowanie debaty z działań ratunkowych na wzajemne oskarżenia polityczne maksymalizuje polaryzację społeczną – a skłócone wewnętrznie państwo jest z punktu widzenia Moskwy znacznie słabszym ogniwem w regionie.

Paradoksalnie, same rosyjskie media w pierwszych godzinach po ataku w Krakowie zachowywały dużą powściągliwość, ograniczając się głównie do krótkich depesz na temat rannej obywatelki rosji. Nie musiały jednak tworzyć własnych teorii spiskowych – najgroźniejsze z punktu widzenia spójności państwa narracje wygenerowała bowiem sama polska infosfera…

Powyborczo

(…) Od stycznia przyszłego roku Kongres przestanie być politycznym zapleczem administracji Donalda Trumpa. Demokraci przejmą kontrolę nad komisjami, będą mogli wszczynać dochodzenia, wzywać urzędników na przesłuchania i domagać się dokumentów. W Senacie zyskają wpływ na zatwierdzanie prezydenckich nominacji. Co szczególnie istotne, obie izby będą współdecydować o finansowaniu polityki obronnej i zagranicznej.

Nie jest to władza pozorna. Kongres może blokować przedsięwzięcia administracji, ograniczać wydatki na wybrane programy i uzależniać przyznanie pieniędzy od spełnienia określonych warunków. Może również próbować wymuszać większą przejrzystość decyzji podejmowanych przez Pentagon.

Tyle że Stany Zjednoczone nie są republiką parlamentarną. Prezydent pozostaje zwierzchnikiem sił zbrojnych, kieruje dyplomacją i dysponuje rozbudowanym aparatem wykonawczym. Nie potrzebuje zgody Kongresu na każdy ruch wojsk, każdą rozmowę z zagranicznym przywódcą czy zmianę priorytetów strategicznych.

Demokraci mają zatem narzędzia do utrudniania Trumpowi życia, lecz nie do przejęcia jego kompetencji. Sam prezydent zachowa zresztą prawo weta, którego odrzucenie wymaga większości dwóch trzecich głosów w obu izbach. Republikanie mogą ponadto blokować część ustaw w Senacie.

Powstaje więc układ sprzyjający politycznemu klinczowi. Paradoks polega na tym, że im trudniej będzie Trumpowi realizować własny program w kraju, tym większe znaczenie może przypisywać sprawom zagranicznym. Nie jest to przesądzone, ale lekceważenie takiego scenariusza byłoby nierozsądne.

Wojna z Iranem pokazała przecież, że administracja jest gotowa podejmować decyzje o ogromnych konsekwencjach militarnych i politycznych. Wyborcza porażka nie unieważnia tej gotowości. Może natomiast zwiększyć znaczenie spektakularnych sukcesów międzynarodowych, których prezydent będzie potrzebował, by odbudować swój polityczny autorytet.

—–

Z perspektywy naszego regionu największe znaczenie ma oczywiście przyszłość amerykańskiego wsparcia dla Ukrainy. Demokratyczne zwycięstwo poprawia jej pozycję, choć nie rozwiązuje zasadniczego problemu.

Nowa większość może zabiegać o dodatkowe środki na uzbrojenie, utrzymanie sankcji i kontynuowanie programów pomocowych. Może utrudniać administracji rezygnację z przedsięwzięć wzmacniających ukraińską obronę. Co więcej, Kongres może stać się miejscem budowania ponadpartyjnych porozumień w sprawie powstrzymywania rosji.

Ale między przyznaniem pieniędzy a dostarczeniem uzbrojenia istnieje cały łańcuch decyzji. Ktoś musi określić, co można przekazać, z jakich zapasów, na jakich warunkach i w jakim terminie. Znaczna część tych kompetencji pozostaje w rękach administracji.

Możemy zatem wyobrazić sobie sytuację, w której Kongres chce zwiększać pomoc Ukrainie, a Biały Dom ogranicza jej zakres lub uzależnia od ustępstw Kijowa. Taki konflikt nie musi zakończyć się całkowitym zablokowaniem wsparcia. Wystarczy jednak opóźnienie dostaw, by konsekwencje stały się odczuwalne na froncie.

Jest jeszcze drugi problem, niezależny od partyjnej polityki. Wojna z Iranem pochłania amerykańskie zasoby, a zdolności produkcyjne przemysłu zbrojeniowego nie są nieograniczone. Gdy o te same systemy uzbrojenia konkurują potrzeby Bliskiego Wschodu, amerykańskich sił zbrojnych i Ukrainy, nawet polityczna zgoda nie gwarantuje szybkich dostaw.

Dlatego entuzjazm z powodu demokratycznego zwycięstwa należy temperować. Ukraina zyskała silniejsze zaplecze polityczne w Waszyngtonie. Nie odzyskała jednak automatycznie dostępu do arsenałów i pieniędzy na warunkach sprzed kilku lat.

—–

Podobnie wygląda sytuacja Sojuszu Północnoatlantyckiego. Już w 2023 roku amerykańscy parlamentarzyści przyjęli przepisy mające uniemożliwić prezydentowi jednostronne wyprowadzenie USA z NATO. Nowa większość w Kongresie zwiększa polityczne znaczenie tego zabezpieczenia, choć jego konstytucyjna skuteczność w razie sporu z Białym Domem nie została ostatecznie rozstrzygnięta.

Tyle że obsesyjne skupianie się na pytaniu, czy Trump może wyprowadzić Amerykę z Sojuszu, odwraca uwagę od znacznie bardziej realnego zagrożenia. USA nie muszą opuszczać NATO, by zmniejszyć swoją rolę w europejskim systemie bezpieczeństwa.

Wystarczy ograniczyć obecność wojskową, zredukować udział w ćwiczeniach, zmienić priorytety operacyjne czy przenieść część zdolności do innych regionów świata. Można również podważać wiarygodność sojuszniczych zobowiązań bez formalnego wypowiadania traktatu. Odstraszanie opiera się przecież nie tylko na liczbie żołnierzy i sprzętu, lecz także na przekonaniu potencjalnego przeciwnika, że sojusznicy rzeczywiście przyjdą sobie z pomocą.

To nie jest zagrożenie czysto teoretyczne. W maju Pentagon wstrzymał planowaną rotację 2. Pancernej Brygadowej Grupy Bojowej 1. Dywizji Kawalerii do Polski oraz batalionu rakietowego do Niemiec. W przypadku brygady chodziło o około cztery tysiące żołnierzy. Część personelu i sprzętu dotarła już do Europy, gdy zapadła decyzja o anulowaniu zasadniczej części rozmieszczenia. Nie oznaczało to wycofania wszystkich wcześniej stacjonujących w Polsce Amerykanów, ale sygnał był czytelny: europejska obecność wojskowa USA podlega rewizji.

Kongres może próbować ograniczać takie decyzje i kontrolować ich konsekwencje. Nie oznacza to jednak, że będzie w stanie skutecznie przeciwstawić się każdej zmianie w strukturze amerykańskich sił zbrojnych.

Europa musi więc odróżniać dwie rzeczy: trwałość formalnego sojuszu i trwałość amerykańskiego zaangażowania. Pierwszą można próbować zabezpieczać prawnie. Drugiej nie da się zadekretować.

—–

(…)

Byłoby wygodnie uznać, że Amerykanie powiedzieli Trumpowi „dość”, a za dwa lata wszystko wróci do normy. Tyle że dawna norma w relacjach transatlantyckich już nie istnieje.

Przesuwanie strategicznej uwagi Stanów Zjednoczonych w stronę Chin rozpoczęło się przed Trumpem. Żądanie większego europejskiego udziału w kosztach obronności również nie jest jego wynalazkiem. Podobnie protekcjonizm gospodarczy ma w amerykańskiej polityce zwolenników po obu stronach partyjnego podziału.

Różnica dotyczy przede wszystkim metod. Jedni postrzegają sojuszników jako strategiczny zasób, inni są skłonni traktować ich przede wszystkim jako partnerów w nieustannych negocjacjach. Skutki tych podejść mogą być odmienne, lecz nie zmienia to podstawowej prawdy: amerykańskie interesy nie zawsze będą pokrywać się z europejskimi.

A jeśli nawet w 2028 roku do Białego Domu trafi prezydent przychylniejszy Europie, nie znikną ograniczenia amerykańskich zasobów ani rywalizacja z Chinami. Nie zniknie też problem zmęczenia społeczeństwa zagranicznymi interwencjami.

Właśnie dlatego największym błędem Europejczyków byłoby potraktowanie obecnych wyborów jako pretekstu do spowolnienia własnych zbrojeń. Zwłaszcza że historia ostatnich lat pokazała, jak szybko polityczne nastroje w USA potrafią zmieniać warunki europejskiego bezpieczeństwa.

Gdzie w tym wszystkim nasz kraj i nasze interesy? O tym przeczytacie w rozbudowanej wersji tego artykułu. Opublikowałem go w portalu „Polska Zbrojna”, oto link do tego materiału. 

Katownia

Wszystko zaczęło się od informacji o dramatycznej sytuacji kilkudziesięciu mężczyzn, rzekomo przetrzymywanych w piwnicy prywatnego domu w miejscowości Petropawliwska Borszczahiwka, na przedmieściach Kijowa. W poniedziałek 2 listopada media społecznościowe obiegły doniesienia, że budynek jest nielegalnym więzieniem, w którym ludzi poddaje się torturom. Mówiono o pobiciach, połamanych kościach, człowieku ze złamanym kręgosłupem, a nawet o jednej ofierze śmiertelnej. Za brutalne traktowanie mężczyzn mieli odpowiadać żołnierze ukraińskiej Gwardii Narodowej.

Informacje szybko zaczęły żyć własnym życiem. Na Telegramie i TikToku pojawiały się kolejne wpisy, nagrania i wezwania do interwencji. Szczególną uwagę przyciągała kobieta ubrana w strój pracownika pogotowia ratunkowego. Przyjechała pod wskazany adres ambulansem, domagając się dostępu do osób rzekomo wymagających natychmiastowej pomocy medycznej. Klęczała przed bramą posesji, apelując o wpuszczenie jej do środka. Całe zdarzenie transmitowała w internecie.

Przed budynkiem zaczęli gromadzić się ludzie. Część przedstawiała się jako krewni przetrzymywanych, inni deklarowali, że przybyli, by zaprotestować przeciwko bezprawiu. Wkrótce zgromadzenie przerodziło się w gwałtowne zajścia. Uczestnicy protestu próbowali sforsować ogrodzenie, rzucali przedmiotami w funkcjonariuszy i uszkadzali pojazdy służbowe. Doszło do szarpaniny. W pewnym momencie tłum próbował przewrócić autobus, do którego wsiedli wojskowi wyprowadzeni z budynku.

Sytuacja stała się na tyle poważna, że na miejscu pojawili się dowódca Gwardii Narodowej Ukrainy gen. Ołeksandr Piwnenko oraz szef Biura Prezydenta Kyryło Budanow. Obaj próbowali uspokoić demonstrantów i wyjaśnić, co naprawdę dzieje się za ogrodzeniem.

Co było za bramą?

Budynek rzeczywiście był wykorzystywany przez wojsko. Jak wyjaśniło dowództwo 1 Korpusu Gwardii Narodowej „Azow”, stanowił tymczasowe miejsce zakwaterowania personelu podległej mu jednostki. Znajdowali się tam zarówno świeżo zmobilizowani, oczekujący na skierowanie do szkolenia, jak i żołnierze zatrzymani po samowolnym opuszczeniu swoich jednostek.

Według informacji przedstawionych 3 listopada przez gen. Piwnenkę w budynku przebywało 26 osób. Cztery z nich należały do drugiej kategorii. Wojskowi ci mieli obrażenia i umożliwiono im uzyskanie pomocy medycznej. Dowództwo nie zaprzeczało, że potrzebowali pomocy, ale odrzucało twierdzenia o istnieniu tajnej katowni. Przedstawiciele Gwardii Narodowej zdementowali m.in. doniesienia o mężczyźnie ze złamanym kręgosłupem, który miał nie być zdolny do samodzielnego poruszania się.

Do budynku dopuszczono przedstawicieli służb oraz wybrane osoby spośród zgromadzonych. Matka jednego z mobilizowanych, która obejrzała pomieszczenia, stwierdziła, że znajdującym się tam mężczyznom nic nie zagraża, choć warunki zakwaterowania oceniła krytycznie.

Samo wykorzystywanie wynajętych budynków do rozmieszczania żołnierzy nie jest w warunkach wojny czymś nadzwyczajnym. Ukraińska armia rozprasza personel, by ograniczać skutki ewentualnych rosyjskich uderzeń na koszary i inne obiekty wojskowe. Nie oznacza to jednak, że sposób traktowania przebywających w takich miejscach ludzi pozostaje poza kontrolą prawa.

I właśnie ten aspekt sprawy wymaga dalszego wyjaśnienia. Państwowe Biuro Śledcze Ukrainy wszczęło postępowanie dotyczące możliwego przekroczenia uprawnień przez wojskowych. Śledczy mają ustalić m.in. okoliczności powstania obrażeń u czterech żołnierzy. Niezależną kontrolę zapowiedziało również biuro ukraińskiego rzecznika praw żołnierzy. Innymi słowy, zakwestionowanie sensacyjnej opowieści o więzieniu i torturach nie przesądza jeszcze, że w budynku nie doszło do żadnych nadużyć.

Kobieta w stroju ratownika

Równolegle zaczęły wychodzić na jaw okoliczności wskazujące, że protest nie był wyłącznie spontaniczną reakcją mieszkańców na niepokojące informacje.

Kluczową postacią okazała się kobieta przedstawiająca się jako pracownica prywatnego pogotowia ratunkowego. Ukraińscy dziennikarze śledczy ustalili, że nazywa się Wałentyna Mołoda i zawodowo zajmuje się kosmetologią. Co więcej, nie była związana z firmą Med-Prestyż, której oznaczenia znajdowały się na ambulansie. Przedsiębiorstwo od kilku lat nie prowadziło działalności operacyjnej, a jego dawny właściciel poinformował dziennikarzy, że pojazd został sprzedany w 2024 roku. Nabywcy mieli usunąć firmowe oznaczenia.

Mołoda nie ograniczała się do domagania się dostępu do rzekomych pacjentów. Prowadziła transmisję na żywo i publikowała informacje o dramatycznej sytuacji ludzi znajdujących się w budynku. Jej przekaz przejmowały kolejne konta, w tym profile od dawna rozpowszechniające treści wymierzone w ukraińskie władze i system mobilizacyjny.

Według ukraińskich mediów kobieta była już wcześniej aktywna w środowiskach organizujących antyrządowe akcje w internecie. Śledczy twierdzą natomiast, że przed wydarzeniami przeprowadzono rozpoznanie obiektu i nawiązano kontakty z administratorami kanałów na Telegramie. 3 listopada poinformowano o zatrzymaniu Mołodej i kierowcy ambulansu. Oboje są podejrzewani o udział w organizowaniu zamieszek.

Służba Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU) prowadzi postępowania dotyczące utrudniania legalnej działalności formacji wojskowych oraz nieuprawnionego rozpowszechniania informacji o rozmieszczeniu żołnierzy. Policja zidentyfikowała około stu uczestników zajść, wśród nich kilkanaście osób podejrzewanych o szczególnie aktywny udział w agresywnych działaniach.

Nie przedstawiono jednak publicznie dowodów pozwalających stwierdzić, że całym przedsięwzięciem bezpośrednio kierowały rosyjskie służby specjalne. Ukraińscy przedstawiciele władz wskazują na celową prowokację i zewnętrzne wpływy, a prorosyjskie kanały aktywnie rozpowszechniały fałszywe doniesienia. To wystarczające przesłanki, by mówić o wykorzystaniu wydarzeń w wojnie informacyjnej, ale nie do ostatecznego rozstrzygnięcia, kto zaplanował każdy element zajść.

Jak działa taka operacja?

Wydarzenia w Petropawliwskiej Borszczahiwce pokazują mechanizm szczególnie niebezpiecznej odmiany dezinformacji. Nie polega ona na wymyśleniu całej historii od początku do końca. Znacznie skuteczniejsze może okazać się wykorzystanie prawdziwego zdarzenia, a następnie obudowanie go nieprawdziwymi informacjami, sugestiami i emocjonalnymi obrazami.

W tym przypadku punktem wyjścia był rzeczywiście istniejący obiekt wojskowy, w którym przebywali zmobilizowani i żołnierze zatrzymani po samowolnym opuszczeniu jednostek. Byli tam również mężczyźni z obrażeniami. To wystarczyło, by wokół faktów powstała opowieść o podziemnym więzieniu, torturach i śmierci jednego z przetrzymywanych.

Istotną rolę odegrała forma przekazu. Nagranie kobiety w stroju ratownika, klęczącej przed zamkniętą bramą, było silnym bodźcem emocjonalnym. Obraz sugerował, że bezbronnym ludziom odmawia się pomocy, a służby ukrywają dramat rozgrywający się wewnątrz budynku. Widz nie musiał znać szczegółów sprawy. Wystarczyło, że zobaczył scenę, która wyglądała na autentyczny zapis sytuacji kryzysowej.

Kolejnym etapem było gwałtowne rozpowszechnianie informacji. Jak ustaliła „Ukraińska Prawda”, powołując się na dane serwisu monitorującego Telegram, wiadomości o incydencie zebrały w ciągu zaledwie kilku godzin ponad cztery miliony wyświetleń. Analitycy firmy LetsData prześledzili aktywność kont uznawanych za prorosyjskie. Ustalili m.in., że jeden z kanałów w ciągu nocy powielił 44 wpisy pochodzące z trzech innych profili. Mediana opóźnienia wynosiła zaledwie 15 sekund.

Nie był to więc wyłącznie spontaniczny obieg informacji. Część kanałów działała jak sieć wzajemnie wspierających się przekaźników, błyskawicznie powielając podobne komunikaty. W ten sposób rosła nie tylko liczba odbiorców, lecz także wrażenie wiarygodności opowieści. Skoro o rzekomej katowni pisały dziesiątki profili, dla wielu użytkowników stawało się to potwierdzeniem jej istnienia.

Szczególne znaczenie mają tu emocje. Oburzenie, strach i poczucie niesprawiedliwości sprzyjają natychmiastowym reakcjom. Piszę o tym w dalszej części tekstu, który opublikowałem w portalu „Polska Zbrojna” – oto link do tego materiału.

Nz. rzekoma pielęgniarka, screen z jednej z relacji.

Ameryka

Na ulicach amerykańskich miast toczą się walki, a żołnierze strzelają do żołnierzy. Waszyngton staje się celem ofensywy zbuntowanych oddziałów. Film „Civil War” Alexa Garlanda z 2024 roku przedstawia USA jako państwo rozbite przez wewnętrzny konflikt. Nie wyjaśnia dokładnie, jak do tego doszło. Pokazuje za to świat, w którym amerykańska potęga militarna została skierowana przeciwko samym Amerykanom. Dziś, w dniu wyborów do Kongresu, ta wizja może wydawać się mniej odległa niż przed laty. Amerykanie są głęboko podzieleni, a polityczni przeciwnicy coraz częściej widzą w sobie zagrożenie dla przyszłości kraju. Ale między wzajemną wrogością, ulicznymi zamieszkami a wojną domową istnieje ogromna różnica. I właśnie od tego rozróżnienia trzeba zacząć jakiekolwiek rozważania o realności filmowego scenariusza.

Na początku października Chicago Project on Security and Threats (CPOST) z Uniwersytetu Chicagowskiego opublikował wyniki sondażu przeprowadzonego pod koniec sierpnia wśród 2218 dorosłych Amerykanów. Aż 25 proc. uznało użycie siły w celu odsunięcia Donalda Trumpa od prezydentury za uzasadnione. Rok wcześniej podobnie odpowiadało 16 proc. badanych.

Inne pytanie dotyczyło aprobaty dla użycia wojska przeciw protestującym przeciwnikom polityki prezydenta. Łącznie przynajmniej jedno z tych dwóch działań popierało 41 proc. ankietowanych. Jednocześnie tylko 42 proc. wierzyło, że głosy w listopadowych wyborach zostaną prawidłowo policzone. Wyniki pokazują, jak głęboki stał się kryzys zaufania, choć dotyczą dwóch odmiennych form stosowania siły: przez przeciwników władzy i przez samą władzę.

Istotne zastrzeżenie: uznawanie przemocy za dopuszczalną nie oznacza gotowości do osobistego chwycenia za broń. Nie jest też miarą liczby potencjalnych uczestników rebelii. Zresztą w tym samym raporcie badacze wskazali, że ponad 70 proc. Amerykanów odrzuca przemoc polityczną. Rozbieżności wynikają m.in. z odmiennego sposobu formułowania pytań.

Warto spojrzeć również na rzeczywiste zachowania. Według ACLED, organizacji monitorującej konflikty i niepokoje społeczne, w 2025 roku około 97 proc. demonstracji w USA obyło się bez przemocy i interwencji policji, mimo że liczba protestów wzrosła o blisko 77 proc. w porównaniu z poprzednim rokiem. Uliczna mobilizacja nie jest więc równoznaczna z gotowością do walki.

Nie znaczy to, że nie ma powodów do obaw. Analitycy Center for Strategic and International Studies (CSIS) zidentyfikowali jedenaście przypadków zamachów lub przygotowań do aktów terroryzmu związanych z amerykańskimi wyborami od 2015 roku do połowy 2026 roku. To niewiele na tle ogólnej liczby incydentów terrorystycznych, ale większość tych przypadków przypada na ostatnie lata. 15 października FBI ponownie ostrzegło przed groźbami kierowanymi do osób organizujących głosowanie. Nie potrzeba masowej rebelii, by pojedynczy akt przemocy wywołał polityczny wstrząs.

Od gniewu do wojny

Czy taki wstrząs mógłby uruchomić powtórkę z lat 1861–1865? Wówczas zbuntowane stany stworzyły Konfederację, wystawiły regularne wojsko i przez cztery lata walczyły z rządem federalnym. Zginęły setki tysięcy ludzi. Dzisiejsza Ameryka wygląda jednak inaczej. Jej polityczne podziały nie przebiegają wzdłuż wyraźnej linii geograficznej. Republikanie i demokraci mieszkają w tych samych stanach, miastach i dzielnicach.

Nie ma też współczesnego odpowiednika Konfederacji, zdolnego do prowadzenia długotrwałej wojny. Uzbrojone grupy ekstremistyczne mogą dokonywać zamachów i prowokować starcia, lecz nie mają potencjału regularnej armii ani wspólnego politycznego kierownictwa. Z tego powodu we wrześniu 2025 roku analitycy CSIS Benjamin Jensen i Joseph Young uznali ryzyko wybuchu amerykańskiej wojny domowej za znikome. Znacznie bardziej prawdopodobne ich zdaniem są pojedyncze akty przemocy i napędzające się wzajemnie ataki radykałów.

Zamach na polityka, zbrojna demonstracja, nawet gwałtowne zamieszki nie są jeszcze wojną domową. Ta wymaga zorganizowanych stron zdolnych do prowadzenia długotrwałych walk. Atak na Kapitol 6 stycznia 2021 roku pokazał jednak, że ludzie przekonani o bezprawności wyborczego rozstrzygnięcia mogą próbować siłą zakłócić działanie państwa. To nie był początek wojny, ale ostrzeżenie przed skutkami delegitymizacji instytucji.

Groźniejszy od pojedynczych zamieszek byłby splot kilku zjawisk: kwestionowania wyników, masowych protestów, aktów przemocy i konfliktu między władzami federalnymi a stanowymi. Punktem krytycznym mogłaby się stać odmowa podporządkowania się prawomocnym orzeczeniom sądów. Wtedy polityczny spór zacząłby dotyczyć nie tylko tego, kto rządzi, lecz także tego, czyje decyzje są w ogóle wiążące.

Tegoroczne wybory nie są przy tym głosowaniem nad prezydenturą Trumpa. Nawet jeśli republikanie stracą większość w Kongresie, prezydent zachowa urząd i zwierzchnictwo nad armią. Może jednak dojść do zaostrzenia sporów o zakres jego uprawnień. Ich przedsmak przyniosło postanowienie sądu federalnego z 30 października. Sędzia Trina Thompson tymczasowo zakazała przedstawicielom administracji wywierania określonych nacisków na urzędników wyborczych, w tym żądania usuwania wyborców z rejestrów na podstawie federalnych zarzutów o nieuprawnione głosowanie. Administracja odwołała się od tego postanowienia. To przykład działania instytucjonalnych hamulców, ale też skali napięć przed głosowaniem.

Czy żołnierze stanęliby przeciw sobie?

W tym miejscu pojawia się pytanie najważniejsze dla bezpieczeństwa: co stałoby się z amerykańskim wojskiem, gdyby konflikt polityczny przerodził się w kryzys konstytucyjny?

Prezydent USA jest naczelnym dowódcą sił zbrojnych. Nie znaczy to jednak, że armia stanowi jego osobistą formację. Amerykańscy wojskowi przysięgają bronić konstytucji. Szeregowi i podoficerowie zobowiązują się ponadto wykonywać rozkazy prezydenta i przełożonych zgodnie z prawem wojskowym; oficerowie składają nieco inną przysięgę. Zasada jest wspólna: rozkazy mają być zgodne z prawem, a lojalność wobec państwa nie powinna oznaczać partyjnego zaangażowania.

Szczególną rolę odgrywa Gwardia Narodowa. Jej oddziały mogą pozostawać pod dowództwem gubernatora, gdy pełnią służbę stanową lub w statusie określanym jako Title 32. Po powołaniu do służby federalnej, na podstawie Title 10, przechodzą pod kontrolę władz federalnych. Z tej konstrukcji wynikają zarówno możliwości reagowania na klęski żywiołowe i zamieszki, jak i potencjalne spory między gubernatorami a Waszyngtonem.

Nie chodzi jednak o prostą sytuację, w której każdy gubernator ma własną armię gotową przeciwstawić się Pentagonowi. Zmiana statusu jednostek, zakres uprawnień władz i legalność wydawanych rozkazów są uregulowane przepisami. Istotne znaczenie ma Posse Comitatus Act, ograniczająca wykorzystanie federalnego wojska do egzekwowania prawa wewnątrz kraju. Ograniczenia te obejmują również sfederalizowaną Gwardię Narodową, ale co do zasady nie dotyczą jej oddziałów pozostających pod kontrolą stanową.

Istnieją wyjątki. Insurrection Act pozwala prezydentowi użyć wojska w szczególnych okolicznościach, na przykład w razie rebelii lub poważnych przeszkód w wykonywaniu prawa federalnego. W kryzysie politycznym spór mógłby więc dotyczyć tego, czy warunki zastosowania ustawy rzeczywiście zostały spełnione. Jedni widzieliby w obecności żołnierzy ochronę porządku, inni próbę zastraszenia przeciwników władzy.

Nie są to obawy całkiem abstrakcyjne. W sierpniu gen. Dan Caine, przewodniczący Kolegium Połączonych Szefów Sztabów, zapewnił senator Elissę Slotkin, że nie ma planów wysyłania federalnych żołnierzy ani sfederalizowanych gwardzistów do lokali wyborczych. Zaprzeczył również planom przejmowania kart do głosowania i maszyn wyborczych. Dodał, że nie otrzymał i nie spodziewa się otrzymać bezprawnego rozkazu dotyczącego wyborów. Sam fakt, że takie zapewnienie stało się potrzebne, mówi wiele o politycznej atmosferze.

Czy w skrajnych okolicznościach mogłoby dojść do podziałów w armii? Wykluczyć tego nie można. Żołnierze również mają poglądy, a spór o legalność rozkazów mógłby prowadzić do napięć i odmów ich wykonania. Nie ma natomiast podstaw, by przewidywać rozpad sił zbrojnych na dwie wielkie, walczące ze sobą armie. Bardziej realistycznym zagrożeniem byłby ograniczony paraliż decyzyjny i konflikt kompetencyjny, utrudniający wojsku wykonywanie zadań.

Destabilizacja USA nie byłaby wyłącznie amerykańskim problemem – byłaby zmartwieniem także dla Polski, o czym piszę w dalszej części tekstu. Opublikowałem go w portalu TVP.Info – oto link do tego materiału.

Graf. Materiały dystrybutora filmu „Civil War”