bezkamuflazu.pl -

(Nie)opuszczony

11 listopada 2022 roku był jednym z najbardziej symbolicznych dni rosyjsko-ukraińskiej wojny. Ukraińscy żołnierze wkroczyli do Chersonia, kończąc ponad ośmiomiesięczną rosyjską okupację. Na ulicach pojawiły się niebiesko-żółte flagi, mieszkańcy witali wojskowych, śpiewali hymn i obejmowali się ze łzami w oczach. Po miesiącach strachu, represji i podporządkowania rosyjskiej administracji odzyskanie miasta oznaczało przede wszystkim koniec okupacyjnego terroru.

Z wojskowego punktu widzenia było to ogromne zwycięstwo. Ukraina odzyskała ważny ośrodek administracyjny i przemysłowy, a rosja utraciła przyczółek, z którego mogła rozwijać ofensywę w kierunku Mikołajowa i Odesy. Jednocześnie jednak wraz z wycofaniem rosyjskich wojsk pojawił się problem, którego skali nie sposób było wówczas w pełni przewidzieć.

Wolność w zasięgu rosyjskich dział

Dniepr stał się linią frontu, a Chersoń pozostał tuż przy niej. rosjanie rozmieścili na lewym brzegu artylerię, środki rozpoznania i kolejne systemy uzbrojenia, zdolne razić cele po ukraińskiej stronie rzeki. Wkrótce miasto zaczęło doświadczać regularnych ostrzałów.

Początkowo głównym zagrożeniem były pociski artyleryjskie i rakietowe. rosjanie ostrzeliwali dzielnice mieszkalne, infrastrukturę komunalną, placówki medyczne i miejsca, w których gromadzili się cywile. Z czasem do tego arsenału dołączyły na coraz większą skalę drony uderzeniowe, w tym niewielkie maszyny FPV, pozwalające operatorom śledzić i atakować pojedyncze cele.

W Chersoniu zaczęto mówić o „ludzkim safari” – polowaniu na cywilów prowadzonym z użyciem bezzałogowców.

Określenie jest drastyczne, ale nie stanowi jedynie publicystycznej metafory. W maju 2025 roku Niezależna Międzynarodowa Komisja Śledcza ONZ ds. Ukrainy przedstawiła ustalenia dotyczące rosyjskich ataków dronowych na ludność cywilną obwodu chersońskiego. Śledczy uznali, że od lipca 2024 roku miały one charakter powszechny i systematyczny, a dokonywane w ich ramach zabójstwa stanowiły zbrodnie przeciwko ludzkości. Ataki prowadzono według powtarzalnego schematu, co wskazywało na ich planowanie i organizowanie.

W przypadku Chersonia oznacza to, że nawet zwykła podróż do pracy, wyjście po zakupy czy próba dotarcia do szpitala mogą wiązać się z ryzykiem śmierci.

Miasto, które ukrywa się i znika

Przed rosyjską inwazją Chersoń liczył 300 tysięcy mieszkańców. Według Ołeksandra Prokudina, szefa chersońskiej obwodowej administracji wojskowej, dziś mieszka tam około 60 tysięcy osób.

Duża część miasta opustoszała. Szczególnie niebezpieczne są rejony położone bliżej Dniepru, choć rosyjskie ataki sięgają również dalszych dzielnic. Nad niektórymi ulicami rozciągnięto siatki przeciw dronom. Mają utrudniać bezzałogowcom dotarcie do samochodów i pieszych, ale nie zapewniają pełnej ochrony. Nie powstrzymują też artylerii, rakiet ani bomb lotniczych.

Życie coraz częściej przenosi się pod ziemię. Schrony i piwnice pełnią funkcje miejsc spotkań, punktów pomocy, a niekiedy przestrzeni edukacyjnych. Placówki medyczne przygotowują zabezpieczone pomieszczenia, by móc funkcjonować również podczas ostrzałów. Według Prokudina w obwodzie urządzono już 16 podziemnych klinik i przychodni, a kolejne są w przygotowaniu.

Miasto zmienia się nie tylko dlatego, że ubywa w nim mieszkańców. Znikają również budynki, które przez dziesięciolecia tworzyły jego rozpoznawalny krajobraz. Kiedy późną jesienią 2024 roku po raz ostatni byłem w Chersoniu, monumentalny gmach administracji obwodowej przy placu Wolności jeszcze stał. Był opuszczony, ale zachowywał swoją charakterystyczną bryłę.

Dziś to już nie ten sam budynek. 5 czerwca 2025 roku rosjanie przeprowadzili dwa naloty z użyciem kierowanych bomb lotniczych. Uderzenia poważnie zniszczyły centralną część gmachu. Zdjęcia wykonane po atakach pokazują wyrwę w konstrukcji, zawalone kondygnacje i sterty gruzu w miejscu, które przez lata stanowiło jeden z symboli ścisłego centrum miasta.

Sześć dni wytchnienia

Pod koniec października wydarzyło się coś, co na chwilę zmieniło tę rzeczywistość. W związku z dramatyczną sytuacją humanitarną w okupowanych Oleszkach, położonych na lewym brzegu Dniepru, Ukraina i rosja porozumiały się w sprawie lokalnego zawieszenia broni. W uzgodnieniu porozumienia uczestniczyła pierwsza dama USA Melania Trump, a w działania dyplomatyczne zaangażowany był również Watykan.

Uzgodniony rozejm rozpoczął się 27 października. Miał umożliwić dostarczenie pomocy humanitarnej i ewakuację mieszkańców. Początkowo dotyczył Oleszek, lecz w praktyce objął także przyległe obszary, w tym Chersoń.

Dla ludzi żyjących na prawym brzegu oznaczało to pierwsze od dawna dni prawdziwej ciszy. Nie było słychać charakterystycznego brzęczenia dronów, wybuchów pocisków artyleryjskich ani eksplozji bomb lotniczych.

Korespondenci BBC, Deutsche Welle i ukraińskich mediów opisywali mieszkańców spacerujących ulicami, odwiedzających miejsca, do których wcześniej bali się chodzić, i korzystających z chwilowego spokoju. Niektórzy sprawdzali stan opuszczonych domów, inni robili zakupy albo spotykali się z bliskimi. W kawiarniach pojawili się klienci, a ruch samochodowy stał się zauważalnie większy.

W relacjach mieszkańców powtarzało się poczucie ulgi, ale również niedowierzanie. Cisza, która w normalnym mieście nie zwraca niczyjej uwagi, w Chersoniu stała się wydarzeniem. Ludzie przywykli do tego, że nieustannie trzeba nasłuchiwać i wypatrywać zagrożenia. Teraz mogli na chwilę przestać.

Zwycięstwo wciąż niepełne

2 listopada rosyjskie ataki na obwód chersoński zostały wznowione. Pod ostrzałem ponownie znalazły się budynki mieszkalne, placówki medyczne i infrastruktura energetyczna. rosyjskie drony znów pojawiły się nad ulicami, a mieszkańcy musieli powrócić do zasad, które pozwalały im przeżyć poprzednie lata.

Kilka dni później Prokudin przyznał w wywiadzie dla agencji Ukrinform, że region przygotowuje się na najgorsze scenariusze. rosyjskie wojska na lewym brzegu Dniepru rotują jednostki, odbudowują stanowiska i gromadzą amunicję. Jednocześnie intensywnie atakują ukraińską infrastrukturę energetyczną. Według szefa administracji wojskowej aktywność niewielkich rosyjskich dronów osiąga skalę około tysiąca ataków dziennie na terenie regionu. To przybliżony wskaźnik dotyczący całego obwodu, a nie samego miasta, ale dobrze oddaje intensywność zagrożenia.

Mimo trudnej sytuacji władze miasta nie widzą podstaw do przeprowadzenia całkowitej ewakuacji Chersonia. Przygotowują jednak plany awaryjne, zabezpieczają szpitale i organizują alternatywne źródła energii. Zbliżająca się zima może dodatkowo skomplikować życie mieszkańców. rosyjskie ataki na elektrociepłownię i pozostałą infrastrukturę energetyczną grożą przerwami w dostawach prądu i ogrzewania. Dla miasta, w którym znaczna część ludności jest w podeszłym wieku, to zagrożenie równie poważne jak ostrzały.

Chersoń pokazuje, że na wojnie odzyskanie terytorium nie jest równoznaczne z przywróceniem bezpieczeństwa. rosjanie przegrali bitwę o miasto, ale zachowali zdolność do terroryzowania jego mieszkańców. Cztery lata po wyzwoleniu Chersonia ukraińskie zwycięstwo pozostaje więc niepełne – nie w wymiarze militarnym, lecz w codziennym doświadczeniu ludzi, którzy w nim pozostali.

Znacząco rozbudowaną wersję tego tekstu, którą opublikowałem w portalu TVP.Info, znajdziecie pod zamieszczonym tu linkiem.

—–

Nz. Jeden z wielu trafionych przez rosjan budynków. Zdjęcie zrobiłem w listopadzie 2024 roku, teraz takich widoków jest znacznie więcej…

Woda

„Sztandar chwały” (ang. „Flags of Our Fathers”) – dramat wojenny w reżyserii Clinta Eastwooda, poświęcony bitwie o Iwo Jimę – wszedł do kin 20 lat temu. To opowieść o losach amerykańskich żołnierzy uwiecznionych na słynnym zdjęciu przedstawiającym zatknięcie flagi na górze Suribachi. Obejrzałem go w dniu polskiej premiery i przez kolejne dwie dekady do niego nie wracałem.

Aż do wczoraj.

„Sztandar…” to nie jest klasyczny film o bitwie – choć sceny batalistyczne są wysokiej próby – lecz przede wszystkim opowieść o produkowaniu bohaterów, propagandzie wojennej, zbiorowej pamięci i rozdźwięku między rzeczywistym doświadczeniem żołnierzy a obrazem wojny sprzedawanym społeczeństwu.

Eastwood nakręcił równolegle „Listy z Iwo Jimy”, pokazujące tę samą bitwę z japońskiej perspektywy. Razem tworzą niezwykle interesujący dyptyk. Mam do obu filmów sporo uznania, choć uważam, że „Listy…” – które również zamierzam sobie odświeżyć – są mocniejsze dramaturgicznie.

A dlaczego w ogóle o tym piszę? Przez wzgląd na pewne osobiste doświadczenie, którym dziś – w dniu sprzyjającym refleksji i zadumie – chciałbym się z Wami podzielić.

„Sztandar…” wieńczy scena, w której kilku amerykańskich żołnierzy kąpie się w morzu. To chłopcy z oddziału, który zatknął flagę na Suribachi. Wokół nadal trwa bitwa, do której za chwilę wrócą. Nie wszyscy z niej wyjdą żywi. Scenę oglądamy jako wspomnienie jednego z uczestników tamtych wydarzeń, człowieka, który przeżył wojnę, ale nigdy nie uwolnił się od pamięci o poległych towarzyszach.

Dla mnie to najlepsza sekwencja filmu. Pozornie niewiele znaczy, a w rzeczywistości niesie ogromny ładunek emocjonalny. Żołnierze, którzy przed chwilą uczestniczyli w wydarzeniu mającym przejść do historii, schodzą do morza i zachowują się jak zwyczajni młodzi mężczyźni. Pluskają się, wygłupiają, przez moment mogą zapomnieć, gdzie się znajdują. Nie ma w tym patosu ani świadomości własnego bohaterstwa.

To bardzo Eastwoodowskie: historia widzi bohaterów, ale kamera pokazuje ludzi.

Dostrzegam w tej scenie coś jeszcze – chwilowe odzyskanie niewinności. Morze staje się przestrzenią niemal dziecięcej swobody, radykalnym przeciwieństwem wyspy, na której wszystko podporządkowane jest zabijaniu i przetrwaniu. Żołnierze na moment przestają być żołnierzami. Wracają do świata, z którego wyrwała ich wojna.

I jest w tym przejmująca ironia. My, widzowie, wiemy, jak potoczyły się ich losy. Dlatego ta beztroska, w innych okolicznościach zupełnie zwyczajna, staje się obrazem czegoś niezwykle kruchego. Kilku młodych ludzi cieszy się chwilą, nie wiedząc, ile takich chwil jeszcze im pozostało.

A teraz do brzegu.

Latem 2015 roku trafiłem do Szyrokino, kurortu nad Morzem Azowskim położonego na wschód od Mariupola. Miejscowość przecięła linia frontu, obie strony notorycznie nękały się ogniem z broni ręcznej, a nocami artylerią. Odcinek przy plaży znajdował się pod kontrolą Ukraińców. Chroniła go wysoka skarpa, można więc było swobodnie wędrować wzdłuż brzegu.

Pierwszego dnia wybrałem się tam z fotoreporterem i dwoma żołnierzami, ale morze było jakieś takie naburmuszone, nie zachęcało do kąpieli. Poza tym bardziej zależało mi na przejściu się po opuszczonych daczach; mam obsesję dokumentowania artefaktów porzuconych przez uciekających przed wojną ludzi. I na tym się wtedy skupiłem.

A nocą, już na pozycjach ustanowionych w zrujnowanym ośrodku kolonijnym Majak, przeżyłem swoją pierwszą artyleryjską nawałę. To było zupełnie inne doświadczenie niż wcześniejsze bycie pod ogniem – w Iraku czy w Afganistanie nie używano artylerii w taki sposób, tak licznie, tak „gęsto”. Choć wychowałem się przy poligonie artyleryjskim i byłem oswojony z dźwiękami kanonady, wtedy naprawdę się bałem. Po naliczeniu setki wybuchów w okolicy, dałem sobie spokój z liczeniem, uznając, że muszę znaleźć lepszy sposób, by nie zwariować. Robienie zdjęć w ciemnych piwnicznych pomieszczeniach nie miało większego sensu, ale pal licho. Nagrałem też kilka rozmów z żołnierzami, i dialogów, które prowadzili między sobą, po czym – gdy ogień nieco zelżał, po prostu poszedłem spać. Brzmi to paradoksalnie, wiem, ale uwierzcie mi – można w takich okolicznościach zasnąć.

A i tak rano byłem wyczerpany.

– Idziemy na plażę? – spytał mnie jeden z żołnierzy. Skinąłem głową i kilka minut później zrzucałem przepoconą kamizelkę i śmierdzące, oblepione pyłem ciuchy. Nie pytałem, czy mogę, po prostu wlazłem do morza.

Wkrótce dwóch moich ukraińskich towarzyszy zrobiło to samo.

Mimo wczesnej pory było już koszmarnie gorąco, zanurzenie w chłodnej wodzie przyniosło cudowne orzeźwienie. Na chwilę zapomniałem o całym świecie, a widok dwóch dorosłych facetów pluskających się jak gówniarze, przywiódł skojarzenia z dzieciństwem – z wyprawami na basen, nad Wisłę, nad podtoruńskie jeziora. To były dobre, kojące wspomnienia.

A potem usłyszałem charakterystyczny syk. Plusk i wytłumiony wodą wybuch. I kolejny.

– Moździerz! – krzyknął jeden z Ukraińców.

Daliśmy dyla. Na brzegu chwyciłem kamizelkę, w biegu założyłem ją na gołe ciało, i z resztą chomąta w ręku ruszyłem do najbliższej daczy. Po drodze myśląc o tym, jak pechowo byłoby zginąć w taki sposób. Jak trudno byłoby kolegom dziennikarzom sprzedać moją śmierć. Jak ubezpieczyciel unikałby wypłaty odszkodowania, bo przecież „nie jeździ się na wojny, by się kąpać w morzu”.

A chuja tam! Wojny nie da się przetrwać bez namiastek normalności. Ta reguła dotyczy żołnierzy i cywilów, obejmuje też dziennikarzy, których dodatkowym zadaniem jest dokumentowanie owych namiastek, wszak bez tego nie ma pełnego opisu wojennej rzeczywistości.

Nie wiem, czy to do nas strzelano. Separy i ruskie nie mogły widzieć brzegu morza. Chroniła nas wspomniana skarpa, od której do pozycji tamtych było jeszcze dobrych 200 metrów. Ale może wypatrzył nas dron – one już wtedy zaczynały pojawiać się na niebie. A może jakiś iwan po prostu chciał przestrzelić moździerz? Nie mam pojęcia. Przypadkiem czy nie, mogliśmy zginąć, ale tym razem to się nie stało.

Lecz kostucha i tak upomniała się o swoje. Jeden z moich towarzyszy kąpieli zginął kolejnego lata, drugi poległ już podczas pełnoskalowej wojny. Żyję tylko ja, zapewne dlatego, że na wojnach nie byłem, a bywałem.

I tak sobie o tym wszystkim myślałem, oglądając finalną scenę „Sztandaru…”. Zdumiony pewnym podobieństwem losów, uniwersalnością ludzkich historii.

—–

A gdybyście chcieli postawić mi imieninową kawę – tym samym wesprzeć mój blog oraz proces powstawania kolejnych książek – polecam się poniżej.

Tych, którzy wybierają opcję wsparcia „sporadycznie/jednorazowo”, zachęcam do wykorzystywania mechanizmu buycoffee.to.

Osoby, które chciałyby czynić to regularnie, zapraszam na moje konto na Patronite:

Szanowni, w sklepie Patronite możecie nabyć część moich książek w wersji z autografem i pozdrowieniami. Szeroka oferta pod tym linkiem.

Nz. Finałowa scena „Sztandaru…”

Kapitał

Wczoraj znajoma zapytała mnie, czy po sobotnim zamachu nadal czuję się w Krakowie bezpiecznie. Odpowiedziałem, że owszem. Zdziwiła się. „Nawet po tym, co wydarzyło się na Rynku?”, dopytywała. „Zwłaszcza po tym”, odparłem. Wiem, brzmi to paradoksalnie. Spróbuję więc wyjaśnić, co miałem na myśli.

Zacznijmy od pewnego eksperymentu myślowego. Wyobraźmy sobie, że zamachowiec nie wybiera Krakowa, lecz inne, znacznie mniejsze miasto. Choćby rodzinny Ostrowiec Świętokrzyski. Wychodzi na tamtejszy rynek i zaczyna strzelać do przypadkowych przechodniów. Czy skutki jego działania byłyby podobne do tych, z którymi mieliśmy do czynienia w sobotę?

Nie sposób tego rozstrzygnąć, ale istnieją powody, by sądzić, że mogłyby być znacznie tragiczniejsze.

Kraków jest drugim co do wielkości miastem Polski, jednym z najważniejszych ośrodków turystycznych w Europie. Każdego dnia przez jego centrum przewijają się tłumy ludzi, mieszkańców i przyjezdnych. To ogromna, różnorodna zbiorowość, w której nietrudno znaleźć osoby dysponujące szczególnymi umiejętnościami. Także takimi, które w sytuacji kryzysowej mogą decydować o ludzkim życiu.

I właśnie to zobaczyliśmy w sobotę.

Wśród ludzi, którzy ruszyli na pomoc poszkodowanym, znaleźli się m.in. dwaj chirurdzy ze Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie. Gdy ucichły strzały, przystąpili do ratowania rannych. Nie byli wówczas na dyżurze, nie zostali skierowani na miejsce przez żaden sztab kryzysowy. Po prostu znaleźli się tam, gdzie ich umiejętności okazały się potrzebne.

To przykład czegoś, co chciałbym w tym komentarzu szczególnie podkreślić: kapitału społecznego.

Rozumiem go szeroko – jako zasób ludzkich kompetencji, doświadczenia, gotowości do współpracy i wzajemnego zaufania. Wielkie miasto, zwłaszcza tak silny ośrodek akademicki, medyczny i turystyczny jak Kraków, skupia ogromne zasoby takiego kapitału. Nie oznacza to oczywiście, że mieszkańcy mniejszych miejscowości są mniej kompetentni czy mniej skłonni do pomocy. Różnica polega na skali, różnorodności zasobów i łatwości ich uruchomienia.

Kraków ma jednak jeszcze inne atuty. Jest ważnym ośrodkiem administracyjnym, gospodarczym i turystycznym, co przekłada się na rozbudowane zaplecze instytucjonalne. Dysponuje licznymi jednostkami policji, straży pożarnej, zespołami ratownictwa medycznego i szpitalami specjalistycznymi. W sytuacji masowego zagrożenia wszystkie te zasoby mogą zostać wykorzystane.

Oczywiście nie oznacza to, że miasto jest odporne na przemoc. Sześć osób nie żyje, kilkanaście zostało rannych – nic nie cofnie tej tragedii. Ale bardzo wiele wskazuje na to, że reakcja służb pozwoliła ograniczyć jej rozmiary.

Wbrew temu, co opowiadał na antenie Telewizji Republika Tomasz Sakiewicz, policja nie zniknęła z Krakowa. Przeciwnie – funkcjonariusze błyskawicznie podjęli pościg za napastnikiem. Z policyjnej chronologii wynika, że od rozpoczęcia pościgu do wymiany ognia, która zakończyła atak, minęły zaledwie około dwie minuty. Dwaj policjanci, którzy stanęli naprzeciw uzbrojonego mordercy, zostali ciężko ranni. Ale zatrzymali go, nim mógł zabijać dalej.

Warto przy tej okazji zwrócić uwagę na jeszcze jeden szczegół. Jeden z tych funkcjonariuszy, starszy posterunkowy Jakub Kulik, wcześniej był żołnierzem 18. Bielskiego Batalionu Powietrznodesantowego, wchodzącego w skład 6. Brygady Powietrznodesantowej. Nie wiem, w jakim stopniu wojskowe przeszkolenie wpłynęło na zachowanie tego młodego policjanta. Nie sposób oddzielić go od policyjnego wyszkolenia i osobistych predyspozycji. Ale po latach spędzonych wśród żołnierzy, także na wojnach, jestem przekonany, że służba w jednostce takiej jak 6. Brygada Powietrznodesantowa rozwija cechy i umiejętności szczególnie przydatne w sytuacjach ekstremalnych: odporność na stres, zdolność do szybkiego podejmowania decyzji i gotowość do działania mimo zagrożenia.

Kraków jest jednym z garnizonów 6. Brygady. W tym mieście i jego otoczeniu wojskowe doświadczenie stanowi część lokalnego zasobu kompetencji. Przykład Kulika pokazuje, jak ten zasób może później pracować na rzecz bezpieczeństwa cywilów.

Wróćmy jednak do naszego eksperymentu myślowego. Mniejsze miasto nie musi być gorzej przygotowane na każdy rodzaj zagrożenia. Ma jednak zazwyczaj mniej rozbudowane zaplecze ratownicze i specjalistyczne. Trudniej też oczekiwać, że w dowolnym miejscu i momencie znajdzie się równie wiele osób mogących natychmiast udzielić fachowej pomocy. Nie ma również gwarancji, że odpowiednio wyposażony patrol policji będzie akurat wystarczająco blisko, by równie szybko powstrzymać napastnika.

W przypadku masowej przemocy takie różnice mogą decydować o życiu i śmierci. Zwłaszcza że w ratownictwie każda minuta ma znaczenie.

Oczywiście nie twierdzę, że zamach w Ostrowcu musiałby przynieść więcej ofiar. To zależałoby od wielu czynników, w tym liczby ludzi znajdujących się na miejscu, przebiegu ataku i zachowania sprawcy. Twierdzę jedynie, że w Krakowie zadziałały mechanizmy, których skuteczność w innych okolicznościach mogłaby być mniejsza.

Czy zatem po sobocie czuję się bezpieczniej? Tak. Nie dlatego, że lekceważę zagrożenie. Nie dlatego, że sześć ofiar śmiertelnych i kilkanaście rannych uważam za niewielką cenę. Takie myślenie byłoby nieprzyzwoite. Czuję się bezpieczniej, ponieważ zobaczyłem, że w sytuacji ekstremalnej miasto, w którym przez lata mieszkałem, a które dziś jest moim logistycznym, towarzyskim i kulturalnym zapleczem, potrafi uruchomić swoje zasoby. A ludzie, od których oczekujemy pomocy, rzeczywiście jej udzielają – nawet za cenę własnego zdrowia i życia.

—–

A gdybyście chcieli wesprzeć mój blog oraz proces powstawania kolejnych książek, polecam się poniżej.

Tych, którzy wybierają opcję wsparcia „sporadycznie/jednorazowo”, zachęcam do wykorzystywania mechanizmu buycoffee.to.

Osoby, które chciałyby czynić to regularnie, zapraszam na moje konto na Patronite:

Szanowni, w sklepie Patronite możecie nabyć część moich książek w wersji z autografem i pozdrowieniami. Szeroka oferta pod tym linkiem.

Czołgi

Choć wojna w Ukrainie pokazuje, że nawet najnowocześniejszy pancerz nie zapewnia ochrony przed dronami, Polska inwestuje miliardy w setki czołgów. Czy budujemy armię według reguł konfliktu, który odchodzi już do historii?

Polska konsekwentnie buduje jedne z największych sił pancernych w Europie – niebawem będziemy mieli 726 amerykańskich i koreańskich maszyn, niezależnie od nadal wykorzystywanych Leopardów (i pozostałych pojazdów starszych typów). (…) Rzecz w tym, że inwestycje te realizowane są w czasie, gdy na ukraińskim froncie coraz trudniej zobaczyć klasyczne natarcia dużych zgrupowań pancernych. Obraz tej wojny zdominowały bowiem niewielkie bezzałogowce. Drony rozpoznawcze wykrywają ruch wojsk, maszyny FPV atakują pojazdy, a amunicja krążąca razi cele na większych odległościach. Czołg wart miliony dolarów może zostać uszkodzony lub zniszczony przez wielokrotnie tańszego przeciwnika. Szczególnie narażone bywają słabiej chronione powierzchnie górne, układy napędowe i elementy wyposażenia zewnętrznego.

(…) Stąd popularna teza: skoro niewielki bezzałogowiec może unieruchomić nowoczesny czołg, to inwestowanie ogromnych pieniędzy w kolejne bataliony pancerne jest anachronizmem. Brzmi przekonująco, ale w takim myśleniu kryje się zasadniczy błąd. Skuteczność środka służącego do niszczenia określonej kategorii uzbrojenia nie oznacza automatycznie, że samo uzbrojenie przestało być potrzebne. Przecież pojawienie się pocisków przeciwlotniczych nie doprowadziło do rezygnacji z samolotów. Zmusiło natomiast lotnictwo do zmiany taktyki, wyposażenia i sposobów przełamywania obrony przeciwnika.

Z czołgami dzieje się dziś coś podobnego.

Dronami nie da się zająć terenu

Wojna w Ukrainie pokazała, jak skutecznie można sparaliżować przeciwnika za pomocą bezzałogowców. Nieustanna obserwacja utrudnia koncentrację oddziałów, ataki na logistykę ograniczają możliwości prowadzenia walki, a pojazdy opancerzone muszą działać ostrożniej i częściej z ukrycia.

Na wielu odcinkach frontu czołgi wykorzystuje się jako mobilne stanowiska ogniowe, strzelające z dystansu, niekiedy ogniem pośrednim. Transportery opancerzone i bojowe wozy piechoty służą zaś przede wszystkim do dostarczania żołnierzy możliwie blisko pozycji przeciwnika. To istotne zadania, ale ograniczające potencjał wojsk zmechanizowanych i pancernych.

Tyle że istnieje zasadnicza różnica między powstrzymywaniem przeciwnika a przejmowaniem kontroli nad terenem.

Dron może zniszczyć stanowisko karabinu maszynowego, unieruchomić pojazd albo odciąć drogę zaopatrzenia. Nie zajmie jednak okopu, nie przeszuka zabudowań i nie utrzyma zdobytej miejscowości. Do tego potrzebna jest piechota. A piechota prowadząca działania zaczepne potrzebuje osłony, mobilności i wsparcia ogniowego.

Właśnie tutaj ujawniają się zalety sprzętu ciężkiego. Czołg potrafi przemieszczać się w trudnym terenie, chronić załogę przed wieloma zagrożeniami i niszczyć umocnione stanowiska ogniem bezpośrednim. Jego armata zapewnia siłę rażenia, której niewielkie drony FPV nie są w stanie zastąpić. Oczywiście pociski przenoszone przez większe bezzałogowce też mogą powodować potężne zniszczenia, lecz nie zapewniają identycznej kombinacji ognia, ochrony i mobilności.

Aby z tej kombinacji skorzystać, trzeba najpierw ograniczyć przewagę dronową przeciwnika. Zniszczyć lub obezwładnić jego środki rozpoznania, zakłócić łączność, zwalczać operatorów i zapewnić nacierającym oddziałom własną osłonę. Dopiero wtedy można wprowadzić pojazdy opancerzone, wspierające piechotę w przełamywaniu obrony.

Taka sekwencja działań nie jest wyłącznie teoretycznym postulatem. Ukraińcy sprawdzili ją niedawno w praktyce.

„Vivaldi”, czyli powrót manewru

Znamy już coraz więcej szczegółów na temat zakończonej niedawno ukraińskiej operacji „Vivaldi”, prowadzonej przez 3. Korpus Armijny pod dowództwem gen. Andrija Biłeckiego. Działania rozpoczęte kilka miesięcy wcześniej na północy obwodu donieckiego miały powstrzymać rosyjskie postępy i odzyskać inicjatywę na kierunku łymańskim.

Według ukraińskiego dowództwa do połowy października odzyskano kontrolę nad 277 km kw. terenu. Mniejsza o „urobek terytorialny” – szczególnie interesujący jest sposób prowadzenia operacji. Ukraińcy nie ograniczyli się do atakowania rosyjskich pozycji dronami. Prowadzili działania przeciwko logistyce i systemowi rozpoznania przeciwnika, niszczyli bezzałogowce, a następnie wykorzystywali uzyskaną przewagę do działań piechoty oraz pododdziałów zmechanizowanych.

Biłecki opisał m.in. dwa udane natarcia zmechanizowane. Podczas jednego z nich cztery pojazdy opancerzone przekroczyły linię frontu, dostarczając piechotę w pobliże rosyjskich stanowisk operatorów dronów. W innym ukraińskie wozy wdarły się około 4,5 kilometra za rosyjskie linie, umożliwiając żołnierzom zaatakowanie stanowisk bezzałogowców. Zniszczenie części rosyjskiego systemu rozpoznania i rażenia pomogło osłabić obronę na tym odcinku.

Innym przykładem było wykorzystanie starych transporterów BTR, przebudowanych na bezzałogowe pojazdy przenoszące materiały wybuchowe, do niszczenia rosyjskich umocnień.

Nie była to zatem klasyczna operacja pancerna polegająca na rzuceniu do natarcia dziesiątek czołgów. Jej znaczenie polega na czymś innym: pokazuje, że nawet na froncie nasyconym dronami możliwe jest odzyskanie zdolności manewrowych, jeśli odpowiednio przygotuje się warunki działania sprzętu ciężkiego.

Ukraińcy chcą więcej czołgów!

Oczywiście jeden przykład nie dowodzi, że ukraińskie doświadczenia można bez przeszkód przenieść na skalę całej wojny. Lokalne powodzenie nie jest jeszcze receptą na przełamanie rozbudowanej obrony przeciwnika na szerokim froncie. Nie wiadomo też, czy równie skuteczne działania byłyby możliwe przeciwko lepiej przygotowanemu systemowi obrony przeciwlotniczej i antydronowej. Niemniej operacja „Vivaldi” podważa przekonanie, że drony definitywnie zakończyły epokę manewru.

Co znamienne, sami Ukraińcy zgłaszają zapotrzebowanie na większą liczbę czołgów, bojowych wozów piechoty i transporterów opancerzonych. Informacja ta pochodzi z dowództwa NATO koordynującego zachodnią pomoc wojskową. Powód? Ukraina straciła ogromne ilości sprzętu ciężkiego, a wieloletnie walki obronne i rozwój zdolności dronowych nie zastąpiły potencjału niezbędnego do prowadzenia działań manewrowych na większą skalę. Teraz, gdy próbuje odzyskać inicjatywę, niedobory pancerza stają się poważną przeszkodą. Ukraińcy nie odwracają się więc od sprzętu ciężkiego – przeciwnie, chcą go więcej, bo dostrzegają szansę na ponowne wykorzystanie jego ofensywnego potencjału.

Nie oznacza to jednak powrotu do dawnego sposobu prowadzenia wojny. Nie chodzi już wyłącznie o to, kto ma więcej czołgów, artylerii czy bezzałogowców. Kluczowa staje się zdolność połączenia wszystkich tych elementów w jeden sprawnie funkcjonujący system.

Drony mogą otworzyć drogę wojskom pancernym. Wojska pancerne mogą wykorzystać stworzoną w ten sposób szansę. Piechota zaś musi zająć i utrzymać teren. Bez współdziałania tych elementów nawet najbardziej nowoczesne uzbrojenie może okazać się niewystarczające.

Czołg potrzebuje własnego ekosystemu

Jakie wnioski płyną z tego dla Polski? Przede wszystkim konieczność odejścia od przekonania, że wartość wojsk pancernych można mierzyć liczbą posiadanych czołgów. Siedemset nowoczesnych maszyn to imponujący potencjał, ale jego rzeczywista wartość zależy od tego, czy będą zdolne do działania w warunkach podobnych do tych obserwowanych w Ukrainie.

Podstawą pozostaje odpowiednie zabezpieczenie samych pojazdów. Dodatkowe opancerzenie i osłony przeciwko dronom mogą ograniczać skutki niektórych trafień. Systemy aktywnej ochrony mają wykrywać zagrożenia i przeciwdziałać im, także przez fizyczne niszczenie nadlatujących pocisków. Równie ważne są środki walki elektronicznej, które mogą utrudniać pracę części dronów. Coraz większego znaczenia nabiera zdolność wykrywania i zwalczania niewielkich celów powietrznych, także za pomocą własnych bezzałogowców przechwytujących.

W tym kontekście istotne są różnice między kupowanymi przez Polskę wersjami sprzętu. Planowany K2PL ma otrzymać wzmocnione opancerzenie, aktywny system ochrony oraz dodatkowe zdolności przeciwdziałania dronom. To właściwy kierunek, wynikający również z doświadczeń ukraińskich. Trzeba jednak pamiętać, że większość zakontraktowanych dotychczas K2 reprezentuje wcześniejszą konfigurację K2GF.

Powstaje więc pytanie nie tylko o przyszłe wyposażenie nowych maszyn, lecz także o możliwości doposażenia już posiadanych pojazdów. Dotyczy to również Abramsów i Leopardów. Pancerne zakupy realizowane przez kilka lat nie mogą prowadzić do powstania floty, w której tylko część pojazdów będzie odpowiadała najnowszym wymaganiom pola walki.

Ale nawet najlepiej chroniony czołg nie powinien działać samotnie. Potrzebuje rozpoznania, wsparcia własnych dronów, osłony przeciwlotniczej, artylerii, piechoty oraz pododdziałów inżynieryjnych. Jak to u nas wygląda? Piszę o tym w dalszej części tekstu, który opublikowałem w portalu TVP. Info – oto link do tego materiału.

Nz. Polski Abrams na poligonie w Nowej Dębie/fot. własne

Zamach

Wrzucam zamieszczone na Facebooku wpisy dotyczące krakowskiego zamachu. Ad acta i dla zachowania ciągłości narracji.

Sobota popołudniu

Tragedia na krakowskim rynku sama w sobie jest przerażająca. Ale straszne jest również to, że niektórzy już wydali wyroki w tej sprawie i okopali się na swoich politycznych barykadach.

Kreml zaciera ręce, widząc, jak łatwo dajemy się napuszczać na siebie nawzajem. W chwili takiej próby sianie chaosu, spekulacje i szukanie politycznego paliwa to nic innego jak zdrada interesu narodowego. Zamknijmy usta domysłom, dajmy pracować służbom i okażmy szacunek ofiarom. Nie bądźmy pożytecznymi idiotami obcej agentury.

Wśród rannych jest policjant, który obezwładnił zamachowca. Choć postrzelony, doprowadził sprawę do końca, co można zobaczyć na filmie nagranym przez świadka. „Liczy się tylko odwaga”, tak skomentował postawę funkcjonariusza mój dobry kolega. Cytuję, bo sam nie znajduję lepszych słów.

Jeśli o czymś należy dziś mówić, jeśli o czymś nie wolno dziś milczeć, to właśnie o tej odwadze..

Sobota wieczorem

Zdarzało mi się oglądać ukraiński front z odległości kilkunastu kilometrów. Nocą. W czasach artyleryjskich nawał. Wyglądało to jak połączenie fajerwerków z burzą. Wojna widziana z takiej perspektywy jest zjawiskowa, na swój sposób piękna. Ciało reaguje na nią podnieceniem; poczucie grozy owszem, czasem wyłazi na wierzch, ale do pokonania ma grubą warstwę fascynacji.

Im bliżej, tym więcej fizycznie odczuwalnych doznań – „jeżdżenia” w jelitach, ścisku w gardle, czasem pulsującego bólu w skroniach wywołanego napięciem mięśni szyi. Człowiek zaczyna wtedy inaczej oddychać, serce przyśpiesza, zmysły się wyostrzają. Wciąż jest ten „wajbik”, ale zaczyna toczyć walkę ze strachem, którego lodowatą obecność czuć po linii krzyża. „Dasz radę!” mierzy się z drugim wewnętrznym głosem, który mówi ci „spierdalaj!”.

„No ale jak!?”, kontrolę przejmuje super ego. „Nie możesz!” Powinność, koledzy, wstyd – we łbie mieszkają się różne motywacje.

A potem, gdy jesteś już w epicentrum, tracisz poczucie czasu. Działasz niczym maszyna, obsesyjnie skupiając się na czynnościach, które pozwalają ci przeżyć. Świadomość – obecna w przebłyskach – na zmianę dręczy cię myślą „po chuj ja tu jestem!?”, i pragnieniem, by nastał już koniec. I drugim – by nie bolało, jeśli zabraknie ci szczęścia. Niekiedy jesteś już tak zmęczony, tak przebodźcowany, że nie chcesz już niczego poza końcem bez bólu.

Ale WIESZ co może się wydarzyć. Wybuch czy strzał nie jest dla ciebie zaskoczeniem. Możesz go przyjąć w niezgodzie lub całkowitej obojętności – niemniej bez zaskoczenia.

A gdy nie jesteś na wojnie, a w środku miasta, w turystycznej atrakcji, w kraju nieogarniętym przemocą. Wyluzowany, może nawet szczęśliwy, taki z motylami w brzuchu – i nagle wyrasta przed tobą gość z bronią. Mierzy, strzela – i rani lub zabija.

O ile to, co wyżej, pisałem z własnego doświadczenia, o tyle ostatnią sytuację mogę sobie co najwyżej wyobrazić. I gdy próbuję, chce mi się płakać. Bo to bardzo przygnębiające, że można kogoś tak potwornie zaskoczyć. W ułamku sekudy, bez ostrzeżenia, bez powodu, odebrać mu życie. Nie potrafię się z tym pogodzić…

I jeszcze ten krakowski rynek. Oswoiłem się ze śmiercią, ale ona zawsze była daleko – gdzieś w Iraku, Afganistanie czy w Ukrainie. A dziś stoi za progiem domu, podkopując jego egzystencjalne fundamenty. Ehh…

Niedziela

Sobotni atak na Rynku Głównym w Krakowie niemal natychmiast stał się pretekstem do działań dezinformacyjnych. Szczególnie wyraźnie widać to w przekazie Telewizji Republika. Choć brak jakichkolwiek przesłanek wskazujących na bezpośrednią koordynację przekazu stacji z ośrodkami na Kremlu, główne wątki pojawiające się na jej antenie w niepokojący sposób rezonują z celami rosyjskiej wojny informacyjnej.

W relacjach na żywo oraz w komentarzach publicystów TV Republika szybko pojawiła się teza o całkowitej bezradności służb. Prezes stacji Tomasz Sakiewicz twierdził na antenie, że na krakowskim Rynku „nie ma ani jednego policjanta”, ponieważ wszystkie siły rzekomo przerzucono do Warszawy. Przekaz ten stał w jawnej sprzeczności z faktami – to właśnie policjanci pełniący służbę w centrum miasta podjęli natychmiastową interwencję, w trakcie której dwóch funkcjonariuszy zostało rannych podczas obezwładniania napastnika.

Idźmy dalej. Zaproszeni do studia goście sugerowali, że strzelanina może być „obliczona na wywołanie zamieszania politycznego” w kontekście zaostrzającego się sporu o Trybunał Konstytucyjny. W przestrzeni medialnej związanej ze stacją zaczęły krążyć teorie, jakoby rząd zamierzał wykorzystać dramatyczne wydarzenia jako pretekst do wprowadzenia stanu wyjątkowego, ograniczenia swobód obywatelskich, a w konsekwencji – zablokowania nadchodzącego Marszu Niepodległości.

Jednocześnie, zanim służby oficjalnie potwierdziły tożsamość 24-letniego sprawcy, obywatela Polski Michała O., na antenie podsycano spekulacje o udziale obcokrajowców. W kolejnych godzinach ostrze krytyki skierowano natomiast w stronę szefa MSWiA Marcina Kierwińskiego, oskarżając go o manipulację po jego wypowiedzi na temat skrajnie prawicowych fascynacji zatrzymanego.

Eksperci zajmujący się bezpieczeństwem informacyjnym od lat zwracają uwagę, że współczesna rosyjska dezinformacja rzadko opiera się na tworzeniu od zera całkowicie fikcyjnych historii. Znacznie skuteczniejszą metodą Kremla jest wykorzystywanie realnych kryzysów i podsycanie już istniejących w danym społeczeństwie podziałów. Z tej perspektywy narracja prezentowana przez TV Republika wykazuje wyraźną zbieżność z interesami rosyjskiej propagandy w trzech kluczowych obszarach.

Po pierwsze, uderza w zaufanie obywateli do własnego państwa. Budowanie obrazu chaosu, paraliżu służb i rzekomego braku policji na ulicach bezpośrednio służy wywoływaniu paniki oraz poczucia, że polskie instytucje nie są w stanie zagwarantować podstawowego bezpieczeństwa.

Po drugie, wpisuje się w rosyjską opowieść o głębokim kryzysie ustrojowym w Polsce. Rosyjskie media państwowe jeszcze przed sobotnim atakiem przedstawiały konflikt wokół Trybunału Konstytucyjnego jako „próbę zamachu stanu” i dowód na postępujący rozkład państwa. Łączenie krwawej strzelaniny z rzekomymi planami wprowadzenia stanu wyjątkowego jedynie wzmacnia ten przekaz.

Po trzecie wreszcie, natychmiastowe przekierowanie debaty z działań ratunkowych na wzajemne oskarżenia polityczne maksymalizuje polaryzację społeczną – a skłócone wewnętrznie państwo jest z punktu widzenia Moskwy znacznie słabszym ogniwem w regionie.

Paradoksalnie, same rosyjskie media w pierwszych godzinach po ataku w Krakowie zachowywały dużą powściągliwość, ograniczając się głównie do krótkich depesz na temat rannej obywatelki rosji. Nie musiały jednak tworzyć własnych teorii spiskowych – najgroźniejsze z punktu widzenia spójności państwa narracje wygenerowała bowiem sama polska infosfera…