Choć wojna w Ukrainie pokazuje, że nawet najnowocześniejszy pancerz nie zapewnia ochrony przed dronami, Polska inwestuje miliardy w setki czołgów. Czy budujemy armię według reguł konfliktu, który odchodzi już do historii?
Polska konsekwentnie buduje jedne z największych sił pancernych w Europie – niebawem będziemy mieli 726 amerykańskich i koreańskich maszyn, niezależnie od nadal wykorzystywanych Leopardów (i pozostałych pojazdów starszych typów). (…) Rzecz w tym, że inwestycje te realizowane są w czasie, gdy na ukraińskim froncie coraz trudniej zobaczyć klasyczne natarcia dużych zgrupowań pancernych. Obraz tej wojny zdominowały bowiem niewielkie bezzałogowce. Drony rozpoznawcze wykrywają ruch wojsk, maszyny FPV atakują pojazdy, a amunicja krążąca razi cele na większych odległościach. Czołg wart miliony dolarów może zostać uszkodzony lub zniszczony przez wielokrotnie tańszego przeciwnika. Szczególnie narażone bywają słabiej chronione powierzchnie górne, układy napędowe i elementy wyposażenia zewnętrznego.
(…) Stąd popularna teza: skoro niewielki bezzałogowiec może unieruchomić nowoczesny czołg, to inwestowanie ogromnych pieniędzy w kolejne bataliony pancerne jest anachronizmem. Brzmi przekonująco, ale w takim myśleniu kryje się zasadniczy błąd. Skuteczność środka służącego do niszczenia określonej kategorii uzbrojenia nie oznacza automatycznie, że samo uzbrojenie przestało być potrzebne. Przecież pojawienie się pocisków przeciwlotniczych nie doprowadziło do rezygnacji z samolotów. Zmusiło natomiast lotnictwo do zmiany taktyki, wyposażenia i sposobów przełamywania obrony przeciwnika.
Z czołgami dzieje się dziś coś podobnego.
Dronami nie da się zająć terenu
Wojna w Ukrainie pokazała, jak skutecznie można sparaliżować przeciwnika za pomocą bezzałogowców. Nieustanna obserwacja utrudnia koncentrację oddziałów, ataki na logistykę ograniczają możliwości prowadzenia walki, a pojazdy opancerzone muszą działać ostrożniej i częściej z ukrycia.
Na wielu odcinkach frontu czołgi wykorzystuje się jako mobilne stanowiska ogniowe, strzelające z dystansu, niekiedy ogniem pośrednim. Transportery opancerzone i bojowe wozy piechoty służą zaś przede wszystkim do dostarczania żołnierzy możliwie blisko pozycji przeciwnika. To istotne zadania, ale ograniczające potencjał wojsk zmechanizowanych i pancernych.
Tyle że istnieje zasadnicza różnica między powstrzymywaniem przeciwnika a przejmowaniem kontroli nad terenem.
Dron może zniszczyć stanowisko karabinu maszynowego, unieruchomić pojazd albo odciąć drogę zaopatrzenia. Nie zajmie jednak okopu, nie przeszuka zabudowań i nie utrzyma zdobytej miejscowości. Do tego potrzebna jest piechota. A piechota prowadząca działania zaczepne potrzebuje osłony, mobilności i wsparcia ogniowego.
Właśnie tutaj ujawniają się zalety sprzętu ciężkiego. Czołg potrafi przemieszczać się w trudnym terenie, chronić załogę przed wieloma zagrożeniami i niszczyć umocnione stanowiska ogniem bezpośrednim. Jego armata zapewnia siłę rażenia, której niewielkie drony FPV nie są w stanie zastąpić. Oczywiście pociski przenoszone przez większe bezzałogowce też mogą powodować potężne zniszczenia, lecz nie zapewniają identycznej kombinacji ognia, ochrony i mobilności.
Aby z tej kombinacji skorzystać, trzeba najpierw ograniczyć przewagę dronową przeciwnika. Zniszczyć lub obezwładnić jego środki rozpoznania, zakłócić łączność, zwalczać operatorów i zapewnić nacierającym oddziałom własną osłonę. Dopiero wtedy można wprowadzić pojazdy opancerzone, wspierające piechotę w przełamywaniu obrony.
Taka sekwencja działań nie jest wyłącznie teoretycznym postulatem. Ukraińcy sprawdzili ją niedawno w praktyce.
„Vivaldi”, czyli powrót manewru
Znamy już coraz więcej szczegółów na temat zakończonej niedawno ukraińskiej operacji „Vivaldi”, prowadzonej przez 3. Korpus Armijny pod dowództwem gen. Andrija Biłeckiego. Działania rozpoczęte kilka miesięcy wcześniej na północy obwodu donieckiego miały powstrzymać rosyjskie postępy i odzyskać inicjatywę na kierunku łymańskim.
Według ukraińskiego dowództwa do połowy października odzyskano kontrolę nad 277 km kw. terenu. Mniejsza o „urobek terytorialny” – szczególnie interesujący jest sposób prowadzenia operacji. Ukraińcy nie ograniczyli się do atakowania rosyjskich pozycji dronami. Prowadzili działania przeciwko logistyce i systemowi rozpoznania przeciwnika, niszczyli bezzałogowce, a następnie wykorzystywali uzyskaną przewagę do działań piechoty oraz pododdziałów zmechanizowanych.
Biłecki opisał m.in. dwa udane natarcia zmechanizowane. Podczas jednego z nich cztery pojazdy opancerzone przekroczyły linię frontu, dostarczając piechotę w pobliże rosyjskich stanowisk operatorów dronów. W innym ukraińskie wozy wdarły się około 4,5 kilometra za rosyjskie linie, umożliwiając żołnierzom zaatakowanie stanowisk bezzałogowców. Zniszczenie części rosyjskiego systemu rozpoznania i rażenia pomogło osłabić obronę na tym odcinku.
Innym przykładem było wykorzystanie starych transporterów BTR, przebudowanych na bezzałogowe pojazdy przenoszące materiały wybuchowe, do niszczenia rosyjskich umocnień.
Nie była to zatem klasyczna operacja pancerna polegająca na rzuceniu do natarcia dziesiątek czołgów. Jej znaczenie polega na czymś innym: pokazuje, że nawet na froncie nasyconym dronami możliwe jest odzyskanie zdolności manewrowych, jeśli odpowiednio przygotuje się warunki działania sprzętu ciężkiego.
Ukraińcy chcą więcej czołgów!
Oczywiście jeden przykład nie dowodzi, że ukraińskie doświadczenia można bez przeszkód przenieść na skalę całej wojny. Lokalne powodzenie nie jest jeszcze receptą na przełamanie rozbudowanej obrony przeciwnika na szerokim froncie. Nie wiadomo też, czy równie skuteczne działania byłyby możliwe przeciwko lepiej przygotowanemu systemowi obrony przeciwlotniczej i antydronowej. Niemniej operacja „Vivaldi” podważa przekonanie, że drony definitywnie zakończyły epokę manewru.
Co znamienne, sami Ukraińcy zgłaszają zapotrzebowanie na większą liczbę czołgów, bojowych wozów piechoty i transporterów opancerzonych. Informacja ta pochodzi z dowództwa NATO koordynującego zachodnią pomoc wojskową. Powód? Ukraina straciła ogromne ilości sprzętu ciężkiego, a wieloletnie walki obronne i rozwój zdolności dronowych nie zastąpiły potencjału niezbędnego do prowadzenia działań manewrowych na większą skalę. Teraz, gdy próbuje odzyskać inicjatywę, niedobory pancerza stają się poważną przeszkodą. Ukraińcy nie odwracają się więc od sprzętu ciężkiego – przeciwnie, chcą go więcej, bo dostrzegają szansę na ponowne wykorzystanie jego ofensywnego potencjału.
Nie oznacza to jednak powrotu do dawnego sposobu prowadzenia wojny. Nie chodzi już wyłącznie o to, kto ma więcej czołgów, artylerii czy bezzałogowców. Kluczowa staje się zdolność połączenia wszystkich tych elementów w jeden sprawnie funkcjonujący system.
Drony mogą otworzyć drogę wojskom pancernym. Wojska pancerne mogą wykorzystać stworzoną w ten sposób szansę. Piechota zaś musi zająć i utrzymać teren. Bez współdziałania tych elementów nawet najbardziej nowoczesne uzbrojenie może okazać się niewystarczające.
Czołg potrzebuje własnego ekosystemu
Jakie wnioski płyną z tego dla Polski? Przede wszystkim konieczność odejścia od przekonania, że wartość wojsk pancernych można mierzyć liczbą posiadanych czołgów. Siedemset nowoczesnych maszyn to imponujący potencjał, ale jego rzeczywista wartość zależy od tego, czy będą zdolne do działania w warunkach podobnych do tych obserwowanych w Ukrainie.
Podstawą pozostaje odpowiednie zabezpieczenie samych pojazdów. Dodatkowe opancerzenie i osłony przeciwko dronom mogą ograniczać skutki niektórych trafień. Systemy aktywnej ochrony mają wykrywać zagrożenia i przeciwdziałać im, także przez fizyczne niszczenie nadlatujących pocisków. Równie ważne są środki walki elektronicznej, które mogą utrudniać pracę części dronów. Coraz większego znaczenia nabiera zdolność wykrywania i zwalczania niewielkich celów powietrznych, także za pomocą własnych bezzałogowców przechwytujących.
W tym kontekście istotne są różnice między kupowanymi przez Polskę wersjami sprzętu. Planowany K2PL ma otrzymać wzmocnione opancerzenie, aktywny system ochrony oraz dodatkowe zdolności przeciwdziałania dronom. To właściwy kierunek, wynikający również z doświadczeń ukraińskich. Trzeba jednak pamiętać, że większość zakontraktowanych dotychczas K2 reprezentuje wcześniejszą konfigurację K2GF.
Powstaje więc pytanie nie tylko o przyszłe wyposażenie nowych maszyn, lecz także o możliwości doposażenia już posiadanych pojazdów. Dotyczy to również Abramsów i Leopardów. Pancerne zakupy realizowane przez kilka lat nie mogą prowadzić do powstania floty, w której tylko część pojazdów będzie odpowiadała najnowszym wymaganiom pola walki.
Ale nawet najlepiej chroniony czołg nie powinien działać samotnie. Potrzebuje rozpoznania, wsparcia własnych dronów, osłony przeciwlotniczej, artylerii, piechoty oraz pododdziałów inżynieryjnych. Jak to u nas wygląda? Piszę o tym w dalszej części tekstu, który opublikowałem w portalu TVP. Info – oto link do tego materiału.
Nz. Polski Abrams na poligonie w Nowej Dębie/fot. własne
