Podczas wizyty w Waszyngtonie szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz rozmawiał ze swoim amerykańskim odpowiednikiem Pete’em Hegsethem m.in. o możliwości pozyskania pocisków Tomahawk. Jak ujawnił, polskie zapytanie w tej sprawie zostało skierowane do Amerykanów kilka miesięcy wcześniej. Pentagon pozytywnie odniósł się do propozycji, choć procedura zatwierdzenia ewentualnej sprzedaży nie została jeszcze zakończona.
Nie znamy liczby pocisków, ich wersji, kosztów ani harmonogramu potencjalnych dostaw. Nie wiemy też, jakie dokładnie wyrzutnie interesują Warszawę. Możemy natomiast przeanalizować dostępne rozwiązania i zastanowić się nad ich przydatnością dla polskiej armii.
—–
Tomahawk kojarzy się przede wszystkim z amerykańskimi okrętami, ale broń zaprojektowano również do wykorzystania z wyrzutni lądowych. Takie rozwiązanie funkcjonowało w latach 80., lecz zostało wycofane na mocy amerykańsko-sowieckiego traktatu INF, ograniczającego arsenały rakietowe obu mocarstw.
Po upadku porozumienia w 2019 roku Amerykanie powrócili do koncepcji lądowego bazowania pocisków manewrujących. Efektem tych prac jest m.in. system Typhon, znany też jako Mid-Range Capability. Jego podstawowy element stanowią mobilne wyrzutnie wykorzystujące rozwiązania wywodzące się z okrętowego systemu Mk 41. Każda mieści cztery pociski, a oprócz Tomahawków może wykorzystywać rakiety SM-6.
To szczególnie interesująca możliwość. Pozwala bowiem budować zdolności uderzeniowe bez konieczności posiadania kosztownych okrętów czy angażowania samolotów bojowych. Mobilne wyrzutnie można przemieszczać, rozpraszać i ukrywać, utrudniając przeciwnikowi ich wykrycie oraz zniszczenie.
W polskim przypadku Typhon wydaje się dziś najbardziej oczywistym wyborem, choć nie ma podstaw, by przesądzać, że właśnie ten system zostanie zakupiony.
Co istotne, nie bylibyśmy pierwszym europejskim państwem zainteresowanym podobnym rozwiązaniem. W lipcu Niemcy podpisały z USA list intencyjny dotyczący pozyskania lądowych Tomahawków. Według Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych Berlin rozważa zakup nawet 400 pocisków i wyrzutni Typhon. To element szerszego planu rozbudowy niemieckich zdolności do rażenia celów położonych daleko za linią frontu.
—–
Po co właściwie Polsce kolejny system rakietowy? Przecież w ostatnich latach rozpoczęliśmy gigantyczny program rozbudowy artylerii dalekiego zasięgu, zamawiając setki wyrzutni Homar-K i planując kolejne zakupy w ramach programu Homar-A, opartego na amerykańskim HIMARS-ie.
Odpowiedź tkwi w różnicy między zadaniami tych systemów.
Homary są przede wszystkim narzędziem wsparcia wojsk lądowych oraz rażenia ważnych celów na zapleczu przeciwnika. W zależności od używanej amunicji mogą niszczyć stanowiska dowodzenia, magazyny, zgrupowania wojsk, węzły logistyczne czy elementy infrastruktury militarnej. Koreańskie pociski CTM-290, których dostawy do Polski już się rozpoczęły, pozwalają razić cele oddalone o około 290 kilometrów. Amerykańskie ATACMS mają porównywalny zasięg, a rozwijane PrSM otwierają perspektywę jeszcze dalszych uderzeń.
To potężne możliwości, ale wciąż podporządkowane przede wszystkim potrzebom operacji wojsk lądowych. Tomahawk pozwala myśleć o celach znajdujących się znacznie dalej.
W zależności od wersji amerykański pocisk manewrujący może pokonywać dystans przekraczający tysiąc kilometrów, a niektóre odmiany osiągają zasięg znacznie większy. Oznacza to możliwość atakowania obiektów, które z perspektywy klasycznej artylerii rakietowej znajdują się poza horyzontem działań.
Mogą to być ważne bazy lotnicze, centra dowodzenia, składy amunicji, obiekty logistyczne czy infrastruktura umożliwiająca przeciwnikowi prowadzenie operacji na dużą skalę. Wszystko zależy od rozpoznania, dostępności odpowiedniej liczby pocisków i decyzji o ich użyciu.
Nie chodzi zatem o zastąpienie Homarów Tomahawkami. Jedne i drugie służą do niszczenia celów przeciwnika, lecz operują w odmiennych przedziałach zasięgu i pełnią częściowo różne funkcje. Homary mogą dezorganizować działania wrogich wojsk oraz ich bezpośredniego zaplecza. Tomahawki dawałyby możliwość oddziaływania na znacznie głębsze struktury wojskowe, od których zależy zdolność przeciwnika do prowadzenia wojny.
Tak powstaje system rażenia warstwowego – złożony z różnych środków przeznaczonych do wykonywania uderzeń na różnych dystansach.
—–
W tym miejscu pojawia się jednak pytanie o sens zakupu Tomahawków w kontekście posiadanych już przez Polskę pocisków JASSM.
Polskie F-16 są już uzbrojone w amerykańskie pociski manewrujące AGM-158 JASSM o zasięgu około 370 kilometrów. W 2024 roku podpisaliśmy natomiast umowę na dostawy wersji JASSM-ER, pozwalającej razić cele oddalone o około tysiąc kilometrów. Dostawy tego uzbrojenia przewidziano na lata 2026–2030. Co więcej, dzięki cechom obniżonej wykrywalności pociski te stanowią wyjątkowo niebezpieczną broń dla przeciwnika dysponującego rozbudowaną obroną powietrzną.
Czy zatem potrzebujemy dwóch systemów wykonujących zbliżone zadania?
Niekoniecznie należy traktować je jako konkurencyjne. JASSM-ER jest uzbrojeniem lotniczym, Tomahawk w rozważanym wariancie byłby odpalany z ziemi. Ta różnica ma fundamentalne znaczenie.
Wykorzystanie JASSM wymaga posiadania sprawnych samolotów, odpowiednio przygotowanych lotnisk, personelu technicznego i całej infrastruktury niezbędnej do prowadzenia operacji powietrznych. W warunkach wojny elementy te stanowią naturalne cele pierwszych uderzeń przeciwnika. Nawet jeśli samoloty przetrwają, ich użycie może zostać ograniczone przez ataki na bazy, zniszczenie infrastruktury czy konieczność wykonywania innych zadań bojowych.
Lądowy system Tomahawków byłby mniej zależny od tych uwarunkowań. Mógłby działać również wtedy, gdy możliwości lotnictwa zostałyby czasowo ograniczone. Nie oznacza to oczywiście, że mobilne wyrzutnie byłyby bezpieczne. Także one wymagają ochrony, sprawnego dowodzenia, dostaw amunicji i odpowiednio przygotowanych miejsc działania. Trudniej jednak sparaliżować rozproszony system niż zdolności skoncentrowane wokół kilku baz lotniczych.
Różnice dotyczą również samego uzbrojenia. JASSM zaprojektowano z dużym naciskiem na ograniczenie wykrywalności, podczas gdy Tomahawk wykorzystuje przede wszystkim niski profil lotu, zaawansowaną nawigację i elastyczność planowania trasy. Oba pociski mogą pokonywać rozbudowaną obronę powietrzną, ale żaden nie gwarantuje przebicia się przez nią. rosyjskie systemy przeciwlotnicze pozostają realnym zagrożeniem dla tego rodzaju broni. Jednak dysponowanie dwoma typami pocisków, różniącymi się charakterystyką lotu i wykrywalnością, pozwala bardziej różnicować sposób prowadzenia uderzeń. To z kolei komplikuje zadania obronie przeciwlotniczej przeciwnika i może zwiększać prawdopodobieństwo skutecznego dotarcia pocisków do celów.
Posiadanie dwóch odmiennych platform przenoszenia daje też większą elastyczność. Dowódcy mogliby dobierać środki rażenia do sytuacji, zamiast uzależniać możliwość wykonania uderzenia od dostępności jednego rodzaju wojsk.
—–
Tomahawki mogłyby istotnie zwiększyć polski potencjał odstraszania. Ich znaczenie polegałoby nie na możliwości zadawania przeciwnikowi dowolnie wielkich strat, lecz na zwiększeniu ryzyka, jakie musiałby uwzględnić, planując agresję.
rosyjscy dowódcy musieliby brać pod uwagę, że zagrożone są nie tylko ich wojska przy granicach NATO, lecz także ważne elementy zaplecza militarnego położone znacznie dalej. Musieliby przeznaczać dodatkowe zasoby na ich ochronę, rozpraszać infrastrukturę i uwzględniać możliwość utraty obiektów kluczowych dla prowadzenia operacji. Skala tego oddziaływania zależałaby oczywiście od liczby dostępnych pocisków, sprawności całego systemu i wiarygodności gotowości do jego użycia.
A przecież istota odstraszania polega na tym, by przeciwnik uznał koszty agresji za zbyt wysokie, zanim zdecyduje się ją rozpocząć.
Bardziej rozbudowaną wersję tego tekstu znajdziecie w portalu „Polska Zbrojna” – oto link do tego materiału. Piszę tam m.in. o platformie morskiej oraz o całościowych wymogach niezbędnych do tego, aby Tomahawki jako system mogły u nas funkcjonować efektywnie. Zapraszam do lektury!
Nz. Tomahawk w locie/fot. Departament Obrony USA