Wczoraj znajoma zapytała mnie, czy po sobotnim zamachu nadal czuję się w Krakowie bezpiecznie. Odpowiedziałem, że owszem. Zdziwiła się. „Nawet po tym, co wydarzyło się na Rynku?”, dopytywała. „Zwłaszcza po tym”, odparłem. Wiem, brzmi to paradoksalnie. Spróbuję więc wyjaśnić, co miałem na myśli.
Zacznijmy od pewnego eksperymentu myślowego. Wyobraźmy sobie, że zamachowiec nie wybiera Krakowa, lecz inne, znacznie mniejsze miasto. Choćby rodzinny Ostrowiec Świętokrzyski. Wychodzi na tamtejszy rynek i zaczyna strzelać do przypadkowych przechodniów. Czy skutki jego działania byłyby podobne do tych, z którymi mieliśmy do czynienia w sobotę?
Nie sposób tego rozstrzygnąć, ale istnieją powody, by sądzić, że mogłyby być znacznie tragiczniejsze.
Kraków jest drugim co do wielkości miastem Polski, jednym z najważniejszych ośrodków turystycznych w Europie. Każdego dnia przez jego centrum przewijają się tłumy ludzi, mieszkańców i przyjezdnych. To ogromna, różnorodna zbiorowość, w której nietrudno znaleźć osoby dysponujące szczególnymi umiejętnościami. Także takimi, które w sytuacji kryzysowej mogą decydować o ludzkim życiu.
I właśnie to zobaczyliśmy w sobotę.
Wśród ludzi, którzy ruszyli na pomoc poszkodowanym, znaleźli się m.in. dwaj chirurdzy ze Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie. Gdy ucichły strzały, przystąpili do ratowania rannych. Nie byli wówczas na dyżurze, nie zostali skierowani na miejsce przez żaden sztab kryzysowy. Po prostu znaleźli się tam, gdzie ich umiejętności okazały się potrzebne.
To przykład czegoś, co chciałbym w tym komentarzu szczególnie podkreślić: kapitału społecznego.
Rozumiem go szeroko – jako zasób ludzkich kompetencji, doświadczenia, gotowości do współpracy i wzajemnego zaufania. Wielkie miasto, zwłaszcza tak silny ośrodek akademicki, medyczny i turystyczny jak Kraków, skupia ogromne zasoby takiego kapitału. Nie oznacza to oczywiście, że mieszkańcy mniejszych miejscowości są mniej kompetentni czy mniej skłonni do pomocy. Różnica polega na skali, różnorodności zasobów i łatwości ich uruchomienia.
Kraków ma jednak jeszcze inne atuty. Jest ważnym ośrodkiem administracyjnym, gospodarczym i turystycznym, co przekłada się na rozbudowane zaplecze instytucjonalne. Dysponuje licznymi jednostkami policji, straży pożarnej, zespołami ratownictwa medycznego i szpitalami specjalistycznymi. W sytuacji masowego zagrożenia wszystkie te zasoby mogą zostać wykorzystane.
Oczywiście nie oznacza to, że miasto jest odporne na przemoc. Sześć osób nie żyje, kilkanaście zostało rannych – nic nie cofnie tej tragedii. Ale bardzo wiele wskazuje na to, że reakcja służb pozwoliła ograniczyć jej rozmiary.
Wbrew temu, co opowiadał na antenie Telewizji Republika Tomasz Sakiewicz, policja nie zniknęła z Krakowa. Przeciwnie – funkcjonariusze błyskawicznie podjęli pościg za napastnikiem. Z policyjnej chronologii wynika, że od rozpoczęcia pościgu do wymiany ognia, która zakończyła atak, minęły zaledwie około dwie minuty. Dwaj policjanci, którzy stanęli naprzeciw uzbrojonego mordercy, zostali ciężko ranni. Ale zatrzymali go, nim mógł zabijać dalej.
Warto przy tej okazji zwrócić uwagę na jeszcze jeden szczegół. Jeden z tych funkcjonariuszy, starszy posterunkowy Jakub Kulik, wcześniej był żołnierzem 18. Bielskiego Batalionu Powietrznodesantowego, wchodzącego w skład 6. Brygady Powietrznodesantowej. Nie wiem, w jakim stopniu wojskowe przeszkolenie wpłynęło na zachowanie tego młodego policjanta. Nie sposób oddzielić go od policyjnego wyszkolenia i osobistych predyspozycji. Ale po latach spędzonych wśród żołnierzy, także na wojnach, jestem przekonany, że służba w jednostce takiej jak 6. Brygada Powietrznodesantowa rozwija cechy i umiejętności szczególnie przydatne w sytuacjach ekstremalnych: odporność na stres, zdolność do szybkiego podejmowania decyzji i gotowość do działania mimo zagrożenia.
Kraków jest jednym z garnizonów 6. Brygady. W tym mieście i jego otoczeniu wojskowe doświadczenie stanowi część lokalnego zasobu kompetencji. Przykład Kulika pokazuje, jak ten zasób może później pracować na rzecz bezpieczeństwa cywilów.
Wróćmy jednak do naszego eksperymentu myślowego. Mniejsze miasto nie musi być gorzej przygotowane na każdy rodzaj zagrożenia. Ma jednak zazwyczaj mniej rozbudowane zaplecze ratownicze i specjalistyczne. Trudniej też oczekiwać, że w dowolnym miejscu i momencie znajdzie się równie wiele osób mogących natychmiast udzielić fachowej pomocy. Nie ma również gwarancji, że odpowiednio wyposażony patrol policji będzie akurat wystarczająco blisko, by równie szybko powstrzymać napastnika.
W przypadku masowej przemocy takie różnice mogą decydować o życiu i śmierci. Zwłaszcza że w ratownictwie każda minuta ma znaczenie.
Oczywiście nie twierdzę, że zamach w Ostrowcu musiałby przynieść więcej ofiar. To zależałoby od wielu czynników, w tym liczby ludzi znajdujących się na miejscu, przebiegu ataku i zachowania sprawcy. Twierdzę jedynie, że w Krakowie zadziałały mechanizmy, których skuteczność w innych okolicznościach mogłaby być mniejsza.
Czy zatem po sobocie czuję się bezpieczniej? Tak. Nie dlatego, że lekceważę zagrożenie. Nie dlatego, że sześć ofiar śmiertelnych i kilkanaście rannych uważam za niewielką cenę. Takie myślenie byłoby nieprzyzwoite. Czuję się bezpieczniej, ponieważ zobaczyłem, że w sytuacji ekstremalnej miasto, w którym przez lata mieszkałem, a które dziś jest moim logistycznym, towarzyskim i kulturalnym zapleczem, potrafi uruchomić swoje zasoby. A ludzie, od których oczekujemy pomocy, rzeczywiście jej udzielają – nawet za cenę własnego zdrowia i życia.
—–
A gdybyście chcieli wesprzeć mój blog oraz proces powstawania kolejnych książek, polecam się poniżej.
Tych, którzy wybierają opcję wsparcia „sporadycznie/jednorazowo”, zachęcam do wykorzystywania mechanizmu buycoffee.to.
Osoby, które chciałyby czynić to regularnie, zapraszam na moje konto na Patronite:
Szanowni, w sklepie Patronite możecie nabyć część moich książek w wersji z autografem i pozdrowieniami. Szeroka oferta pod tym linkiem.
