(Nie)opuszczony

11 listopada 2022 roku był jednym z najbardziej symbolicznych dni rosyjsko-ukraińskiej wojny. Ukraińscy żołnierze wkroczyli do Chersonia, kończąc ponad ośmiomiesięczną rosyjską okupację. Na ulicach pojawiły się niebiesko-żółte flagi, mieszkańcy witali wojskowych, śpiewali hymn i obejmowali się ze łzami w oczach. Po miesiącach strachu, represji i podporządkowania rosyjskiej administracji odzyskanie miasta oznaczało przede wszystkim koniec okupacyjnego terroru.

Z wojskowego punktu widzenia było to ogromne zwycięstwo. Ukraina odzyskała ważny ośrodek administracyjny i przemysłowy, a rosja utraciła przyczółek, z którego mogła rozwijać ofensywę w kierunku Mikołajowa i Odesy. Jednocześnie jednak wraz z wycofaniem rosyjskich wojsk pojawił się problem, którego skali nie sposób było wówczas w pełni przewidzieć.

Wolność w zasięgu rosyjskich dział

Dniepr stał się linią frontu, a Chersoń pozostał tuż przy niej. rosjanie rozmieścili na lewym brzegu artylerię, środki rozpoznania i kolejne systemy uzbrojenia, zdolne razić cele po ukraińskiej stronie rzeki. Wkrótce miasto zaczęło doświadczać regularnych ostrzałów.

Początkowo głównym zagrożeniem były pociski artyleryjskie i rakietowe. rosjanie ostrzeliwali dzielnice mieszkalne, infrastrukturę komunalną, placówki medyczne i miejsca, w których gromadzili się cywile. Z czasem do tego arsenału dołączyły na coraz większą skalę drony uderzeniowe, w tym niewielkie maszyny FPV, pozwalające operatorom śledzić i atakować pojedyncze cele.

W Chersoniu zaczęto mówić o „ludzkim safari” – polowaniu na cywilów prowadzonym z użyciem bezzałogowców.

Określenie jest drastyczne, ale nie stanowi jedynie publicystycznej metafory. W maju 2025 roku Niezależna Międzynarodowa Komisja Śledcza ONZ ds. Ukrainy przedstawiła ustalenia dotyczące rosyjskich ataków dronowych na ludność cywilną obwodu chersońskiego. Śledczy uznali, że od lipca 2024 roku miały one charakter powszechny i systematyczny, a dokonywane w ich ramach zabójstwa stanowiły zbrodnie przeciwko ludzkości. Ataki prowadzono według powtarzalnego schematu, co wskazywało na ich planowanie i organizowanie.

W przypadku Chersonia oznacza to, że nawet zwykła podróż do pracy, wyjście po zakupy czy próba dotarcia do szpitala mogą wiązać się z ryzykiem śmierci.

Miasto, które ukrywa się i znika

Przed rosyjską inwazją Chersoń liczył 300 tysięcy mieszkańców. Według Ołeksandra Prokudina, szefa chersońskiej obwodowej administracji wojskowej, dziś mieszka tam około 60 tysięcy osób.

Duża część miasta opustoszała. Szczególnie niebezpieczne są rejony położone bliżej Dniepru, choć rosyjskie ataki sięgają również dalszych dzielnic. Nad niektórymi ulicami rozciągnięto siatki przeciw dronom. Mają utrudniać bezzałogowcom dotarcie do samochodów i pieszych, ale nie zapewniają pełnej ochrony. Nie powstrzymują też artylerii, rakiet ani bomb lotniczych.

Życie coraz częściej przenosi się pod ziemię. Schrony i piwnice pełnią funkcje miejsc spotkań, punktów pomocy, a niekiedy przestrzeni edukacyjnych. Placówki medyczne przygotowują zabezpieczone pomieszczenia, by móc funkcjonować również podczas ostrzałów. Według Prokudina w obwodzie urządzono już 16 podziemnych klinik i przychodni, a kolejne są w przygotowaniu.

Miasto zmienia się nie tylko dlatego, że ubywa w nim mieszkańców. Znikają również budynki, które przez dziesięciolecia tworzyły jego rozpoznawalny krajobraz. Kiedy późną jesienią 2024 roku po raz ostatni byłem w Chersoniu, monumentalny gmach administracji obwodowej przy placu Wolności jeszcze stał. Był opuszczony, ale zachowywał swoją charakterystyczną bryłę.

Dziś to już nie ten sam budynek. 5 czerwca 2025 roku rosjanie przeprowadzili dwa naloty z użyciem kierowanych bomb lotniczych. Uderzenia poważnie zniszczyły centralną część gmachu. Zdjęcia wykonane po atakach pokazują wyrwę w konstrukcji, zawalone kondygnacje i sterty gruzu w miejscu, które przez lata stanowiło jeden z symboli ścisłego centrum miasta.

Sześć dni wytchnienia

Pod koniec października wydarzyło się coś, co na chwilę zmieniło tę rzeczywistość. W związku z dramatyczną sytuacją humanitarną w okupowanych Oleszkach, położonych na lewym brzegu Dniepru, Ukraina i rosja porozumiały się w sprawie lokalnego zawieszenia broni. W uzgodnieniu porozumienia uczestniczyła pierwsza dama USA Melania Trump, a w działania dyplomatyczne zaangażowany był również Watykan.

Uzgodniony rozejm rozpoczął się 27 października. Miał umożliwić dostarczenie pomocy humanitarnej i ewakuację mieszkańców. Początkowo dotyczył Oleszek, lecz w praktyce objął także przyległe obszary, w tym Chersoń.

Dla ludzi żyjących na prawym brzegu oznaczało to pierwsze od dawna dni prawdziwej ciszy. Nie było słychać charakterystycznego brzęczenia dronów, wybuchów pocisków artyleryjskich ani eksplozji bomb lotniczych.

Korespondenci BBC, Deutsche Welle i ukraińskich mediów opisywali mieszkańców spacerujących ulicami, odwiedzających miejsca, do których wcześniej bali się chodzić, i korzystających z chwilowego spokoju. Niektórzy sprawdzali stan opuszczonych domów, inni robili zakupy albo spotykali się z bliskimi. W kawiarniach pojawili się klienci, a ruch samochodowy stał się zauważalnie większy.

W relacjach mieszkańców powtarzało się poczucie ulgi, ale również niedowierzanie. Cisza, która w normalnym mieście nie zwraca niczyjej uwagi, w Chersoniu stała się wydarzeniem. Ludzie przywykli do tego, że nieustannie trzeba nasłuchiwać i wypatrywać zagrożenia. Teraz mogli na chwilę przestać.

Zwycięstwo wciąż niepełne

2 listopada rosyjskie ataki na obwód chersoński zostały wznowione. Pod ostrzałem ponownie znalazły się budynki mieszkalne, placówki medyczne i infrastruktura energetyczna. rosyjskie drony znów pojawiły się nad ulicami, a mieszkańcy musieli powrócić do zasad, które pozwalały im przeżyć poprzednie lata.

Kilka dni później Prokudin przyznał w wywiadzie dla agencji Ukrinform, że region przygotowuje się na najgorsze scenariusze. rosyjskie wojska na lewym brzegu Dniepru rotują jednostki, odbudowują stanowiska i gromadzą amunicję. Jednocześnie intensywnie atakują ukraińską infrastrukturę energetyczną. Według szefa administracji wojskowej aktywność niewielkich rosyjskich dronów osiąga skalę około tysiąca ataków dziennie na terenie regionu. To przybliżony wskaźnik dotyczący całego obwodu, a nie samego miasta, ale dobrze oddaje intensywność zagrożenia.

Mimo trudnej sytuacji władze miasta nie widzą podstaw do przeprowadzenia całkowitej ewakuacji Chersonia. Przygotowują jednak plany awaryjne, zabezpieczają szpitale i organizują alternatywne źródła energii. Zbliżająca się zima może dodatkowo skomplikować życie mieszkańców. rosyjskie ataki na elektrociepłownię i pozostałą infrastrukturę energetyczną grożą przerwami w dostawach prądu i ogrzewania. Dla miasta, w którym znaczna część ludności jest w podeszłym wieku, to zagrożenie równie poważne jak ostrzały.

Chersoń pokazuje, że na wojnie odzyskanie terytorium nie jest równoznaczne z przywróceniem bezpieczeństwa. rosjanie przegrali bitwę o miasto, ale zachowali zdolność do terroryzowania jego mieszkańców. Cztery lata po wyzwoleniu Chersonia ukraińskie zwycięstwo pozostaje więc niepełne – nie w wymiarze militarnym, lecz w codziennym doświadczeniu ludzi, którzy w nim pozostali.

Znacząco rozbudowaną wersję tego tekstu, którą opublikowałem w portalu TVP.Info, znajdziecie pod zamieszczonym tu linkiem.

—–

Nz. Jeden z wielu trafionych przez rosjan budynków. Zdjęcie zrobiłem w listopadzie 2024 roku, teraz takich widoków jest znacznie więcej…

Katownia

Wszystko zaczęło się od informacji o dramatycznej sytuacji kilkudziesięciu mężczyzn, rzekomo przetrzymywanych w piwnicy prywatnego domu w miejscowości Petropawliwska Borszczahiwka, na przedmieściach Kijowa. W poniedziałek 2 listopada media społecznościowe obiegły doniesienia, że budynek jest nielegalnym więzieniem, w którym ludzi poddaje się torturom. Mówiono o pobiciach, połamanych kościach, człowieku ze złamanym kręgosłupem, a nawet o jednej ofierze śmiertelnej. Za brutalne traktowanie mężczyzn mieli odpowiadać żołnierze ukraińskiej Gwardii Narodowej.

Informacje szybko zaczęły żyć własnym życiem. Na Telegramie i TikToku pojawiały się kolejne wpisy, nagrania i wezwania do interwencji. Szczególną uwagę przyciągała kobieta ubrana w strój pracownika pogotowia ratunkowego. Przyjechała pod wskazany adres ambulansem, domagając się dostępu do osób rzekomo wymagających natychmiastowej pomocy medycznej. Klęczała przed bramą posesji, apelując o wpuszczenie jej do środka. Całe zdarzenie transmitowała w internecie.

Przed budynkiem zaczęli gromadzić się ludzie. Część przedstawiała się jako krewni przetrzymywanych, inni deklarowali, że przybyli, by zaprotestować przeciwko bezprawiu. Wkrótce zgromadzenie przerodziło się w gwałtowne zajścia. Uczestnicy protestu próbowali sforsować ogrodzenie, rzucali przedmiotami w funkcjonariuszy i uszkadzali pojazdy służbowe. Doszło do szarpaniny. W pewnym momencie tłum próbował przewrócić autobus, do którego wsiedli wojskowi wyprowadzeni z budynku.

Sytuacja stała się na tyle poważna, że na miejscu pojawili się dowódca Gwardii Narodowej Ukrainy gen. Ołeksandr Piwnenko oraz szef Biura Prezydenta Kyryło Budanow. Obaj próbowali uspokoić demonstrantów i wyjaśnić, co naprawdę dzieje się za ogrodzeniem.

Co było za bramą?

Budynek rzeczywiście był wykorzystywany przez wojsko. Jak wyjaśniło dowództwo 1 Korpusu Gwardii Narodowej „Azow”, stanowił tymczasowe miejsce zakwaterowania personelu podległej mu jednostki. Znajdowali się tam zarówno świeżo zmobilizowani, oczekujący na skierowanie do szkolenia, jak i żołnierze zatrzymani po samowolnym opuszczeniu swoich jednostek.

Według informacji przedstawionych 3 listopada przez gen. Piwnenkę w budynku przebywało 26 osób. Cztery z nich należały do drugiej kategorii. Wojskowi ci mieli obrażenia i umożliwiono im uzyskanie pomocy medycznej. Dowództwo nie zaprzeczało, że potrzebowali pomocy, ale odrzucało twierdzenia o istnieniu tajnej katowni. Przedstawiciele Gwardii Narodowej zdementowali m.in. doniesienia o mężczyźnie ze złamanym kręgosłupem, który miał nie być zdolny do samodzielnego poruszania się.

Do budynku dopuszczono przedstawicieli służb oraz wybrane osoby spośród zgromadzonych. Matka jednego z mobilizowanych, która obejrzała pomieszczenia, stwierdziła, że znajdującym się tam mężczyznom nic nie zagraża, choć warunki zakwaterowania oceniła krytycznie.

Samo wykorzystywanie wynajętych budynków do rozmieszczania żołnierzy nie jest w warunkach wojny czymś nadzwyczajnym. Ukraińska armia rozprasza personel, by ograniczać skutki ewentualnych rosyjskich uderzeń na koszary i inne obiekty wojskowe. Nie oznacza to jednak, że sposób traktowania przebywających w takich miejscach ludzi pozostaje poza kontrolą prawa.

I właśnie ten aspekt sprawy wymaga dalszego wyjaśnienia. Państwowe Biuro Śledcze Ukrainy wszczęło postępowanie dotyczące możliwego przekroczenia uprawnień przez wojskowych. Śledczy mają ustalić m.in. okoliczności powstania obrażeń u czterech żołnierzy. Niezależną kontrolę zapowiedziało również biuro ukraińskiego rzecznika praw żołnierzy. Innymi słowy, zakwestionowanie sensacyjnej opowieści o więzieniu i torturach nie przesądza jeszcze, że w budynku nie doszło do żadnych nadużyć.

Kobieta w stroju ratownika

Równolegle zaczęły wychodzić na jaw okoliczności wskazujące, że protest nie był wyłącznie spontaniczną reakcją mieszkańców na niepokojące informacje.

Kluczową postacią okazała się kobieta przedstawiająca się jako pracownica prywatnego pogotowia ratunkowego. Ukraińscy dziennikarze śledczy ustalili, że nazywa się Wałentyna Mołoda i zawodowo zajmuje się kosmetologią. Co więcej, nie była związana z firmą Med-Prestyż, której oznaczenia znajdowały się na ambulansie. Przedsiębiorstwo od kilku lat nie prowadziło działalności operacyjnej, a jego dawny właściciel poinformował dziennikarzy, że pojazd został sprzedany w 2024 roku. Nabywcy mieli usunąć firmowe oznaczenia.

Mołoda nie ograniczała się do domagania się dostępu do rzekomych pacjentów. Prowadziła transmisję na żywo i publikowała informacje o dramatycznej sytuacji ludzi znajdujących się w budynku. Jej przekaz przejmowały kolejne konta, w tym profile od dawna rozpowszechniające treści wymierzone w ukraińskie władze i system mobilizacyjny.

Według ukraińskich mediów kobieta była już wcześniej aktywna w środowiskach organizujących antyrządowe akcje w internecie. Śledczy twierdzą natomiast, że przed wydarzeniami przeprowadzono rozpoznanie obiektu i nawiązano kontakty z administratorami kanałów na Telegramie. 3 listopada poinformowano o zatrzymaniu Mołodej i kierowcy ambulansu. Oboje są podejrzewani o udział w organizowaniu zamieszek.

Służba Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU) prowadzi postępowania dotyczące utrudniania legalnej działalności formacji wojskowych oraz nieuprawnionego rozpowszechniania informacji o rozmieszczeniu żołnierzy. Policja zidentyfikowała około stu uczestników zajść, wśród nich kilkanaście osób podejrzewanych o szczególnie aktywny udział w agresywnych działaniach.

Nie przedstawiono jednak publicznie dowodów pozwalających stwierdzić, że całym przedsięwzięciem bezpośrednio kierowały rosyjskie służby specjalne. Ukraińscy przedstawiciele władz wskazują na celową prowokację i zewnętrzne wpływy, a prorosyjskie kanały aktywnie rozpowszechniały fałszywe doniesienia. To wystarczające przesłanki, by mówić o wykorzystaniu wydarzeń w wojnie informacyjnej, ale nie do ostatecznego rozstrzygnięcia, kto zaplanował każdy element zajść.

Jak działa taka operacja?

Wydarzenia w Petropawliwskiej Borszczahiwce pokazują mechanizm szczególnie niebezpiecznej odmiany dezinformacji. Nie polega ona na wymyśleniu całej historii od początku do końca. Znacznie skuteczniejsze może okazać się wykorzystanie prawdziwego zdarzenia, a następnie obudowanie go nieprawdziwymi informacjami, sugestiami i emocjonalnymi obrazami.

W tym przypadku punktem wyjścia był rzeczywiście istniejący obiekt wojskowy, w którym przebywali zmobilizowani i żołnierze zatrzymani po samowolnym opuszczeniu jednostek. Byli tam również mężczyźni z obrażeniami. To wystarczyło, by wokół faktów powstała opowieść o podziemnym więzieniu, torturach i śmierci jednego z przetrzymywanych.

Istotną rolę odegrała forma przekazu. Nagranie kobiety w stroju ratownika, klęczącej przed zamkniętą bramą, było silnym bodźcem emocjonalnym. Obraz sugerował, że bezbronnym ludziom odmawia się pomocy, a służby ukrywają dramat rozgrywający się wewnątrz budynku. Widz nie musiał znać szczegółów sprawy. Wystarczyło, że zobaczył scenę, która wyglądała na autentyczny zapis sytuacji kryzysowej.

Kolejnym etapem było gwałtowne rozpowszechnianie informacji. Jak ustaliła „Ukraińska Prawda”, powołując się na dane serwisu monitorującego Telegram, wiadomości o incydencie zebrały w ciągu zaledwie kilku godzin ponad cztery miliony wyświetleń. Analitycy firmy LetsData prześledzili aktywność kont uznawanych za prorosyjskie. Ustalili m.in., że jeden z kanałów w ciągu nocy powielił 44 wpisy pochodzące z trzech innych profili. Mediana opóźnienia wynosiła zaledwie 15 sekund.

Nie był to więc wyłącznie spontaniczny obieg informacji. Część kanałów działała jak sieć wzajemnie wspierających się przekaźników, błyskawicznie powielając podobne komunikaty. W ten sposób rosła nie tylko liczba odbiorców, lecz także wrażenie wiarygodności opowieści. Skoro o rzekomej katowni pisały dziesiątki profili, dla wielu użytkowników stawało się to potwierdzeniem jej istnienia.

Szczególne znaczenie mają tu emocje. Oburzenie, strach i poczucie niesprawiedliwości sprzyjają natychmiastowym reakcjom. Piszę o tym w dalszej części tekstu, który opublikowałem w portalu „Polska Zbrojna” – oto link do tego materiału.

Nz. rzekoma pielęgniarka, screen z jednej z relacji.

Ratunek

Ukraińscy wojskowi przeprowadzili pierwszą na świecie ewakuację rannego żołnierza z linii frontu za pomocą latającego drona. Ciężki sześciowirnikowiec zabrał mężczyznę z miejsca, do którego nie mogły dotrzeć ani zespoły ratownicze, ani roboty naziemne. Operacja zakończyła się powodzeniem i pokazuje, jak nowe technologie mogą zmienić sposób ratowania rannych na polu walki.

O przeprowadzeniu nietypowej operacji poinformowała 19 października 92 Samodzielna Brygada Szturmowa ukraińskich wojsk lądowych. Jej żołnierze, współpracując z innymi jednostkami, wykorzystali ciężkiego drona do ewakuacji piechura z 30 Brygady Zmechanizowanej. Mężczyzna został poważnie ranny na pozycji bojowej w rejonie Kupiańska. Według informacji przekazanych przez ukraiński szpital wojskowy stracił obie nogi.

Dotarcie do niego tradycyjnymi metodami było niemożliwe. Teren znajdował się pod stałą obserwacją rosyjskich bezzałogowców, a podejścia do pozycji były zaminowane. Ukraińcy podejmowali wcześniej próby ewakuacji z wykorzystaniem robotów naziemnych, jednak zakończyły się one niepowodzeniem. Wysłanie zespołu ratowniczego oznaczałoby narażenie kolejnych żołnierzy. Zdecydowano się więc na rozwiązanie, którego dotąd nie stosowano podczas ewakuacji rannego bezpośrednio z linii frontu.

Człowiek podczepiony do drona

Do operacji wykorzystano Heavy Shot Ayudag-6, ciężki sześciowirnikowiec produkowany przez ukraińską firmę Gurzuf Defence. Maszyna została pierwotnie zaprojektowana do zadań bojowych, przede wszystkim przenoszenia i zrzucania ładunków wybuchowych. Producent bezpłatnie udostępnił egzemplarz przeznaczony do akcji ratunkowej.

Największym wyzwaniem było przystosowanie drona do transportu człowieka. Żołnierze i konstruktorzy opracowali specjalny system podwieszenia, który miał zapewnić stabilność lotu oraz ograniczyć niebezpieczne kołysanie ładunku. Rozwiązanie sprawdzono podczas prób na terenie zakładów producenta. Dopiero później przystąpiono do właściwej operacji.

Najpierw rannemu dostarczono wyposażenie umożliwiające przypięcie się do systemu transportowego. Następnie nad pozycję wysłano odpowiednio przygotowany sześciowirnikowiec. Żołnierz, pozostając w kontakcie z operatorem, samodzielnie zamocował uprząż. Dron uniósł go i przetransportował w bezpieczniejsze miejsce, gdzie czekali inni wojskowi.

Według informacji przekazanych przez ukraińskie jednostki cała misja trwała godzinę, 14 minut i 36 sekund, a bezzałogowiec pokonał łącznie 62 km. W przedsięwzięciu uczestniczyły pododdziały 92 Brygady Szturmowej, 30 i 14 Brygady Zmechanizowanej oraz 10 Korpusu Armijnego. Operację zabezpieczano także przed zagrożeniami ze strony rosyjskich dronów i środków walki elektronicznej.

Ukraińcy opublikowali nagranie przedstawiające przygotowania i transport rannego. Materiał został rozpowszechniony również przez międzynarodowe agencje informacyjne. Nie ujawniono dokładnej daty przeprowadzenia akcji, a jej pełny przebieg nie został zweryfikowany przez niezależne źródła. Żołnierz trafił jednak do szpitala, którego przedstawiciele potwierdzili jego stan i fakt ewakuacji. Obecnie przechodzi leczenie i rehabilitację.

Roboty zamiast sanitariuszy

Wykorzystanie bezzałogowca do ratowania rannego nie jest samo w sobie nowością. Ukraińska armia od dłuższego czasu stosuje w tym celu roboty naziemne. Niewielkie pojazdy, sterowane zdalnie dostarczają na pozycje zaopatrzenie, amunicję i żywność, a w drodze powrotnej zabierają rannych. Pozwala to ograniczyć ryzyko ponoszone przez zespoły ewakuacyjne.

Skala takich działań systematycznie rośnie. Według danych ogłoszonych w czerwcu przez ukraiński 3 Korpus Armijny, jego roboty naziemne w ciągu pierwszego roku użytkowania ewakuowały ponad 600 rannych. Problem w tym, że pojazdy poruszające się po ziemi mają istotne ograniczenia. Miny, leje po pociskach, zniszczone drogi czy przeszkody wodne mogą uniemożliwić im dotarcie do żołnierza. Są też narażone na ataki rosyjskich dronów.

Bezzałogowiec latający omija część tych przeszkód i użycie go może znacznie skrócić czas dotarcia do poszkodowanego. Nie oznacza to jednak, że jest rozwiązaniem idealnym. Ciężka maszyna transportująca człowieka stanowi duży, stosunkowo łatwy do wykrycia cel. Zagrożeniem są również zakłócenia łączności, awarie techniczne i warunki atmosferyczne. W przeciwieństwie do robota naziemnego uszkodzony podczas misji dron może spaść wraz z przewożonym rannym. Dlatego przedstawiciele Gurzuf Defence podkreślają, że ewakuacja powietrzna powinna pozostawać rozwiązaniem stosowanym w ostateczności, gdy inne metody ratowania żołnierza są niedostępne. Każda taka operacja wymaga indywidualnego przygotowania i oceny ryzyka.

Październikowa operacja nie jest jedynym przykładem ukraińskich prac nad wprowadzeniem powietrznej ewakuacji medycznej – o czym przeczytacie więcej w dalszej części tekstu, który opublikowałem w portalu „Polska Zbrojna”. Oto link do tego materiału.

Nz. Kadr z filmu udostępnionego przez ZSU.

Pogrom?

Ukraińscy operatorzy dronów mieli podczas ćwiczeń „Combined Resolve” w Niemczech – jak donosiły media – zadać amerykańskiej brygadzie pancernej dotkliwe „straty”. Choć rzeczywisty przebieg manewrów był bardziej złożony, to pokazał, jak wielką przewagę daje doświadczenie zdobyte podczas kilku lat prawdziwej wojny. I jak szybko zachodnie armie muszą dziś uczyć się od Ukraińców.

Amerykańska brygada pancerna ruszyła do natarcia. Abramsy i Bradleye poruszały się po drogach i bezdrożach poligonu Hohenfels w Bawarii. Z góry obserwowały je ukraińskie bezzałogowce. Jedne służyły do rozpoznania, inne odgrywały rolę dronów bombowych, które wkrótce zaczęły eliminować z gry kolejne amerykańskie pojazdy.

Jak napisał niedawno „The Wall Street Journal”, powołując się na uczestników i osoby zaznajomione z przebiegiem ćwiczeń, pojazdy US Army wypadały z gry tak szybko, że część z nich trzeba było „wskrzeszać” i ponownie wysyłać do walki, aby szkolenie mogło być kontynuowane. I tak opowieść z niemieckiego poligonu ruszyła w świat. W medialnych relacjach Ukraińcy „zniszczyli”, „rozgromili”, a nawet „unicestwili” amerykańską brygadę pancerną za pomocą tanich dronów. Co właściwie wydarzyło się w Hohenfels?

Brygada na egzaminie

 „Combined Resolve ‘26” to cykliczne ćwiczenia, które odbywały się od 9 kwietnia do 10 maja w Joint Multinational Readiness Center (JMRC) w Hohenfels. To jedyny należący do US Army ośrodek szkolenia bojowego tej klasy na stałe zlokalizowany poza Stanami Zjednoczonymi. Sam poligon zajmuje 163 km kw., znajduje się na nim ponad 1300 budynków szkoleniowych i ponad 300 km dróg.

W ćwiczeniach uczestniczyło ponad 3600 żołnierzy z siedmiu państw. Główną szkolącą się formacją był 3 Pancerny Brygadowy Zespół Bojowy „Szary wilk” (3rd Armored Brigade Combat Team „Greywolf”) z 1 Dywizji Kawalerii. Amerykańska brygada kończyła właśnie dziewięciomiesięczny dyżur w Europie, podczas którego jej pododdziały stacjonowały m.in. w Polsce, na Litwie i w Estonii. Nie była więc przypadkowo zebranym oddziałem ani formacją dopiero rozpoczynającą szkolenie. „Combined Resolve” miał być jednym ze sprawdzianów jej gotowości.

W Hohenfels Amerykanie zetknęli się jednak z wojskiem posiadającym doświadczenie, którego nie można zdobyć nawet na najlepszym poligonie. Do sił odgrywających rolę przeciwnika dołączyli bowiem operatorzy ukraińskiej 412 jednostki Nemesis, należącej do Sił Systemów Bezzałogowych. To formacja specjalizująca się w wykorzystaniu bezzałogowców i mająca za sobą tysiące realnych misji bojowych.

Według relacji „WSJ” Ukraińcy szybko wykrywali amerykańskich żołnierzy i pojazdy, po czym kierowali przeciw nim kolejne bezzałogowce. Ciężkie wozy miały przy tym prozaiczny problem – podczas ruchu zdradzały swoją obecność choćby kłębami kurzu widocznymi z powietrza.

„Zniszczony” nie znaczy zniszczony

Nie oznacza to jednak, że kilka ukraińskich zespołów rzeczywiście byłoby w stanie w podobnym tempie unicestwić amerykańską brygadę pancerną. „Combined Resolve” były ćwiczeniami, a nie eksperymentem polegającym na ostrzeliwaniu Abramsów prawdziwymi FPV. Samo dotarcie drona do celu mogło więc skutkować uznaniem pojazdu przez sędziów za wyeliminowany. W prawdziwej walce skutki ataku byłyby znacznie mniej przewidywalne.

Niewielka głowica może zniszczyć pojazd, ale może też uszkodzić jego optykę, antenę albo element układu jezdnego, zranić członka załogi albo nie spowodować poważniejszych szkód. Istotne jest miejsce trafienia, rodzaj głowicy, konstrukcja i dodatkowe zabezpieczenia wozu.

Nie podano oficjalnego bilansu mówiącego, że Ukraińcy „zniszczyli” określoną liczbę Abramsów, Bradleyów czy żołnierzy. US Army nie ogłosiła, że „Szary wilk” został unicestwiony przez Nemesis. Źródłem informacji o wyjątkowo dużych stratach symulowanych jest przede wszystkim relacja „WSJ”. Gazeta pisze o zdecydowanej przewadze ukraińskich operatorów, a późniejsze internetowe nagłówki poszły o krok dalej.

Nie ma jednak powodu, by lekceważyć to, co stało się w Hohenfels. Przeciwnie. Jeżeli podczas ćwiczeń trzeba ponownie wprowadzać do walki wcześniej wyeliminowane pojazdy, żeby szkolenie mogło trwać, oznacza to, że ujawniono poważny problem. Tyle że niekoniecznie z czołgami.

Kilku lat wojny nie można kupić

Amerykanie nie zostali pokonani przez nieznaną im technologię. US Army od dawna obserwuje wykorzystanie bezzałogowców w Ukrainie, rozwija własne systemy i intensywnie ćwiczy ich zwalczanie. W samym Hohenfels jeszcze przed manewrami „Combined Resolve” szkolono operatorów małych BSP-ów, w tym maszyn rozpoznawczych, płatowców oraz FPV. Celem było właśnie możliwie wierne odtwarzanie zagrożeń występujących na współczesnym polu walki.

W JMRC powstała nawet Eerie Company – specjalny pododdział sił odgrywających przeciwnika, łączący działanie bezzałogowców, rozpoznanie i walkę radioelektroniczną z tradycyjnymi zadaniami piechoty. Jego operatorzy wykorzystują między innymi FPV Archer (amerykański dron kamikadze). US Army wprost podkreśla, że scenariusze „Combined Resolve” mają uwzględniać doświadczenia z trwających obecnie wojen lądowych.

Amerykanie dobrze wiedzieli więc, jak działają FPV. Różnica polegała na czymś innym. Można kupić tysiąc dronów. Można wyszkolić tysiąc operatorów. Nie można natomiast kupić kilku lat wojny. Dla żołnierzy Nemesis bezzałogowiec nie jest nowinką techniczną ani kolejnym systemem uzbrojenia wprowadzonym do programu szkolenia. Jest narzędziem używanym każdego dnia przeciwko agresorowi, który również posiada tysiące dronów, prowadzi walkę radioelektroniczną, zmienia częstotliwości, maskuje stanowiska, zastawia pułapki i nieustannie modyfikuje własne procedury.

Za takim doświadczeniem idzie coś trudnego do zapisania w instrukcji: umiejętność dostrzegania drobnych sygnałów, przewidywania zachowania przeciwnika, szybkiego wyboru celu i właściwego środka jego rażenia. Dochodzi do tego zdolność błyskawicznego modyfikowania sprzętu i procedur, gdy rozwiązanie skuteczne wczoraj, przestaje działać dzisiaj.

Właśnie tę różnicę między posiadaniem technologii a umiejętnością wykorzystania jej na współczesnym polu walki manewry „Combined Resolve” obnażyły bezlitośnie.

Za drugim razem było trudniej

Najbardziej interesująca część historii z Hohenfels zaczyna się jednak po pierwszych niepowodzeniach Amerykanów. Ćwiczenia trwały wiele dni, a scenariusze powtarzano. Amerykańscy żołnierze zaczęli zmieniać sposób działania. Poprawiali maskowanie i rozśrodkowanie, coraz skuteczniej korzystali ze środków walki radioelektronicznej. W rezultacie Ukraińcom coraz trudniej było osiągać tak dobre efekty jak na początku. W dalszej części szkolenia operatorzy Nemesis przeszli na stronę amerykańską i pomagali brygadzie wykorzystywać bezzałogowce podczas działań ofensywnych.

Wysokie straty poniesione na początku ćwiczeń nie są kompromitacją US Army, lecz argumentem za prowadzeniem takich treningów. Poligon służy przecież między innymi temu, by ujawnić słabość jednostki, zanim zrobi to prawdziwy przeciwnik. W Hohenfels Amerykanie mogli po każdym niepowodzeniu zatrzymać ćwiczenia, przeanalizować sytuację i spróbować ponownie. Na wojnie ceną takiej lekcji byliby zabici żołnierze i naprawdę spalone wozy.

Co więcej, zmiany widoczne są już w samym sposobie myślenia amerykańskich wojsk pancernych. Oficerowie 1 Pancernego Brygadowego Zespołu Bojowego z 3 Dywizji Piechoty (1st Armored Brigade Combat Team z 3rd Infantry Division) pisali niedawno na łamach magazynu „Armor”, że rozpoznanie przesuwa się dziś daleko przed załogowe pododdziały. Tworzyć ma je warstwowa sieć sensorów i dronów, wykrywająca i osłabiająca przeciwnika, zanim do walki wejdą ciężkie wozy. Walka z bezzałogowcami stała się przy tym zadaniem już na szczeblu kompanii i batalionu, podobnie jak kontrolowanie własnej emisji elektromagnetycznej.

Doświadczenia „Combined Resolve” łatwo wykorzystać jako kolejny dowód na „śmierć czołgu”. Ale czy rzeczywiście dowód? Piszę o tym w dalszej części tekstu, który opublikowałem w portalu „Polska Zbrojna” – oto link do tego materiału.

—–

A gdybyście chcieli wesprzeć mój blog oraz proces powstawania kolejnych książek, polecam się poniżej.

Tych, którzy wybierają opcję wsparcia „sporadycznie/jednorazowo”, zachęcam do wykorzystywania mechanizmu buycoffee.to.

Postaw mi kawę na buycoffee.to

Osoby, które chciałyby czynić to regularnie, zapraszam na moje konto na Patronite:

Wspieraj Autora na Patronite

Szanowni, w sklepie Patronite możecie nabyć część moich książek w wersji z autografem i pozdrowieniami. Szeroka oferta pod tym linkiem.

Nz. Amerykański Abrams na poligonie w Niemczech/fot. 7th Army Joint Multinational Training Command/CC BY 2.0 /Wikimedia Commons

Elita

Jeszcze do niedawna za wojskową elitę uchodzili komandosi GROM-u, SAS, Delty czy Navy SEALs – żołnierze przechodzący morderczą selekcję, doskonale wyszkoleni i przygotowani do wykonywania zadań niedostępnych dla zwykłych jednostek. Wojna w Ukrainie tego wzorca nie unieważniła, ale go poszerzyła. Dziś nieproporcjonalnie duży wpływ na przebieg walk mają operatorzy bezzałogowców, specjaliści walki radioelektronicznej, programiści i analitycy danych.

Według danych przedstawionych na początku 2026 roku przez ukraińskie władze, ponad 80 proc. rosyjskich celów niszczonych przez Siły Zbrojne Ukrainy przypada na systemy bezzałogowe. W samym 2025 roku w ukraińskim systemie ewidencji odnotowano niemal 820 tys. potwierdzonych nagraniami trafień w cele przeciwnika.

Tyle że obraz operatora FPV, który samodzielnie poluje na rosyjskie czołgi, byłby nieadekwatny. Im bardziej bowiem nasycone technologią staje się pole walki, tym mniej zależy na nim od umiejętności pojedynczego człowieka. Największą przewagę dają dziś zespoły zdolne połączyć kolejne elementy jednego procesu: wykryć przeciwnika, rozpoznać cel, przekazać informację, wybrać odpowiedni środek rażenia, zaatakować i sprawdzić rezultat.

Niektóre z takich zespołów stały się już markami rozpoznawalnymi nie gorzej niż nazwy tradycyjnych formacji specjalnych. Dość wspomnieć takie jednostki jak „Ptaki Madziara”, NEMESIS, Raroh czy Achilles. Co więcej, znaczenie systemów bezzałogowych jest na tyle duże, że Ukraina stworzyła poświęcony im osobny rodzaj sił zbrojnych – Siły Systemów Bezzałogowych.

Nie operator, lecz cały system

Skuteczność takich jednostek zależy jednak nie tylko od umiejętności personalu. Jednym z narzędzi pozwalających Ukraińcom łączyć poszczególne elementy pola walki jest DELTA – rozwijany od lat system, który zbiera i porządkuje informacje pochodzące z różnych źródeł i udostępnia je dowódcom oraz żołnierzom. Na początku 2026 roku uruchomiono w nim Mission Control, przeznaczony specjalnie do zarządzania operacjami systemów bezzałogowych. Każda załoga może wprowadzić do systemu m.in. typ używanego drona, miejsce startu, trasę i wykonywane zadanie. Dane nie kończą jednak życia w kolejnym wojskowym raporcie. Są automatycznie przetwarzane i trafiają na cyfrowe pulpity dostępne na różnych szczeblach dowodzenia.

Skala przedsięwzięcia jest już ogromna. Do początku marca Mission Control wygenerował ponad 150 tys. cyfrowych raportów z wykonanych misji, a kilka tygodni później system działał we wszystkich ukraińskich korpusach i zgrupowaniach wojsk. Dowódcy mogą dzięki niemu śledzić wykorzystanie bezzałogowców, porównywać skuteczność jednostek i sprzętu, koordynować ich działanie z obroną przeciwlotniczą oraz walką radioelektroniczną. Informacje są dostępne jednocześnie na różnych poziomach – od batalionu po Sztab Generalny i Ministerstwo Obrony.

– Budujemy system, w którym każde działanie zamienia się w dane, a dane w decyzje – tak wiosną br. sens Mission Control tłumaczył ówczesny minister obrony Ukrainy Mychajło Fedorow.

Jeden człowiek obsługuje sensor, drugi interpretuje dostarczone przez niego informacje, kolejny odpowiada za łączność lub walkę radioelektroniczną, następny uruchamia środek rażenia. Gdzieś za nimi pracują programiści, którzy napisali oprogramowanie łączące wszystkie elementy, oraz analitycy wyciągający wnioski z tysięcy wcześniejszych misji. Żaden z nich sam nie musi dysponować możliwościami kojarzonymi z żołnierzem jednostki specjalnej. Razem mogą jednak w ciągu kilku minut odnaleźć i zniszczyć cel znajdujący się kilkanaście czy kilkadziesiąt kilometrów dalej.

I właśnie zdolność skrócenia czasu między wykryciem przeciwnika a jego skutecznym zaatakowaniem staje się jedną z najcenniejszych kompetencji współczesnej armii. Coraz częściej nie wygrywa bowiem ten, kto dysponuje lepszym pojedynczym dronem, sensorem czy pociskiem. Wygrywa ten, kto potrafi szybciej połączyć je w jeden sprawnie działający system.

Technologiczny wyścig

Jest jeszcze jeden powód, dla którego sama umiejętność obsługi drona nie wystarcza, by mówić o wojskowej elicie. Na ukraińskim froncie technologia starzeje się w niezwykłym tempie. Rozwiązanie, które dziś daje przewagę, za kilka tygodni może być znacznie mniej skuteczne, bo przeciwnik nauczy się je zakłócać, wykrywać albo zwalczać. Dlatego jedną z najcenniejszych umiejętności stała się zdolność szybszego dostosowywania się do zmian niż robi to druga strona.

Doskonale widać to w pojedynku między bezzałogowcami a systemami walki radioelektronicznej. Większość popularnych FPV wymaga łączności radiowej między operatorem a maszyną, a wiele innych systemów korzysta z nawigacji satelitarnej. Zakłócenie sygnału sterującego lub GPS może więc uniemożliwić wykonanie zadania. Stąd ogromne znaczenie specjalistów WRE, którzy próbują wykrywać używane przez przeciwnika częstotliwości i zagłuszać je, chroniąc własne oddziały przed atakiem.

Tyle że druga strona natychmiast szuka odpowiedzi. Zmienia częstotliwości, sposób transmisji i oprogramowanie, stosuje rozwiązania zwiększające autonomię dronów. Jedną z najbardziej spektakularnych odpowiedzi stały się bezzałogowce FPV sterowane za pomocą rozwijanego za nimi cienkiego przewodu światłowodowego. Nie potrzebują radiowego połączenia z operatorem, dlatego tradycyjne zagłuszanie nie pozwala zerwać ich sterowania. Problem urósł do takich rozmiarów, że NATO uruchomiło w 2025 roku specjalne wyzwanie technologiczne poświęcone metodom wykrywania i zwalczania dronów światłowodowych.

Na tym technologiczny pojedynek się nie kończy. Coraz większą rolę odgrywają systemy computer vision pozwalające dronowi rozpoznać wskazany obiekt i kontynuować atak nawet po utracie kontaktu z operatorem. Rozwijana jest autonomiczna nawigacja niewymagająca sygnału satelitarnego, a równocześnie powstają kolejne metody wykrywania i fizycznego niszczenia bezzałogowców odpornych na zakłócenia. Każda skuteczna odpowiedź wywołuje więc następną kontrę.

Walka toczy się przy tym nie tylko między urządzeniami. Celem stają się również ludzie, którzy je obsługują. Analitycy brytyjskiego Royal United Services Institute zwracają uwagę, że rosjanie systematycznie wykorzystują rozpoznawcze BSP do poszukiwania ukraińskich stanowisk dowodzenia, systemów WRE i zespołów operatorów bezzałogowców. Po ich wykryciu do ataku mogą zostać użyte kolejne drony albo artyleria. Specjalista siedzący kilka czy kilkanaście kilometrów od pierwszej linii nie musi więc być wcale bezpieczniejszy tylko dlatego, że nie znajduje się w okopie.

Trwa więc nieustanny wyścig. Jedna strona znajduje sposób na skuteczne użycie dronów, druga próbuje je zakłócić lub zniszczyć. Gdy pojawia się skuteczna odpowiedź, przeciwnik szuka sposobu na jej obejście. W tym pojedynku liczy się nie tylko sprzęt, lecz także ludzie, którzy potrafią szybko zrozumieć, dlaczego dotychczasowe rozwiązanie przestało działać, i znaleźć nowe.

To jeszcze jedna cecha łącząca nowych specjalistów z tradycyjnymi siłami specjalnymi. Elitarność nigdy nie polegała wyłącznie na perfekcyjnym opanowaniu określonych procedur. Komandos musi potrafić działać wtedy, gdy sytuacja rozwija się inaczej, niż przewidywał plan. Wojna technologiczna wymaga podobnej zdolności – tyle że czasami zamiast zmiany sposobu wejścia do budynku oznacza zmianę częstotliwości, oprogramowania, anteny albo całej konstrukcji bezzałogowca.

… i na potrzeby tego wpisu to wszystko. Do lektury ciągu dalszego mojego tekstu zapraszam Was do portalu TVP.Info, oto link do tego materiału.

—–

A gdybyście chcieli wesprzeć mój blog oraz proces powstawania kolejnych książek, polecam się poniżej.

Tych, którzy wybierają opcję wsparcia „sporadycznie/jednorazowo”, zachęcam do wykorzystywania mechanizmu buycoffee.to.

Postaw mi kawę na buycoffee.to

Osoby, które chciałyby czynić to regularnie, zapraszam na moje konto na Patronite:

Wspieraj Autora na Patronite

Szanowni, w sklepie Patronite możecie nabyć część moich książek w wersji z autografem i pozdrowieniami. Szeroka oferta pod tym linkiem.

Nz. Operator drona z ZSU podczas szkoleń dla ukraińskiej armii organizowanych w Polsce/fot. własne